Stukjes in Huissens dialect door Joop Brons

Sinds Medelingen, jaargang 35, nummer 4 worden er  stukjes, geschreven door Joop Brons in het Huissens dialect, in dit blad opgenomen.
Op deze pagina kunt u die stukjes nog eens nalezen en ervan genieten.
Door op de groene titel te klikken kunt u het stukje openen en sluiten.

(Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

Stukjes van Joop Brons

  • Teek Open or Close


    Teek

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 43, nummer 3, 2018

    Je zul mor op de wereld worde gezet met ’n loopneus, ’n druiloor en ’n hanglip. Dan ku’j met rech’ dur ’t lève’ gaon als ’n bèllekmoel. Da’s ’t kromme aon al die raore ütdrukkinge’: soms worde’ begrippe’ d’r met de häöre’ bejgesleup’. En soms zien ’t onmeugelijke begrippe’. Nim: hej gieng op moelepote de kroeg üt. Da’s afgeleid van op moel en pote’ en nim van mien aon dat dit ’n moeilijke menier van vurrüt komme’ is. Hoewel – misschien zou ’t met ’n loopneus nog net kunne’.

    teekHelemòl zot is ’t gezegde: iemand ’n teek üttrekke’. Want a’j de berichte van de leste jaore’ naokiek, dan is de teek ientusse’ ’n waore plaag. Ien ’t bos mo’k de boksepiepe’ ien de sokke’ stoppe’ um te vurkomme’ dat ’n teek tege’ de bene’ opklim en zich tegoed düt aon mien overheerlijke O-negatieve bloed. En stiekum vanzelfsprèkend, want die krenge’ die zie’j zwat niet. As ’t ’n paor daag laoter juk’ en d’r komme’ van die akelige kringe’ op plekke’ waor je ze nie’ wil zien, dan wit je da’j ‘n teek as bejrejjer op de bene’ of de ärme’ hè’ gehad. Dus die ütdrukking: Iemand ’n teek üttrekke’ steet helemòl haaks op de bedoeling. Want as iemand ow ech’ ’n teek üt wil trekke’, dan bewies t-ie ow ’n diens’. D’r zien ien de apotheek zelfs speciaole tange’ vur te kriege’ die ow afhelpe’ van die bloedzuugers.

    ’t Vrèmde is: a’j ien de kroeg kom en ze trekke’ ow ’n teek üt, dan köm d’r helemòl gin tang mer aon te pas. Now ja… ’t Kan netuurlik altoos zien dat d’r aon ’t end van de aovend ’n tang van ’n wief met de rèkening steet te wappere’. Nee, as ze ow ’n teek üttrekke’ , dan wor’j besodemieterd. Jaonus Klaosen zei ooit ien de buut: d’r zien minse’ die schrieve’ met ’n vörk, mor kroegbaoze’ schrieve’ mèrstal met ’n bessem. En wurrum wör zoiets now ien verband gebroch’ met ’n café? Misschien köm dat wel dur de Huussese menier van lève’. Ze zien zo dol op ütgaon, da’j ze duk tege’ slüttingstied van de teek mot trekke’. En da’s ok besodemieterd netuurlik. Ok vur de kroegbaos die de andere mèèr misschien nog ’n boswandeling wil make’.

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Bak Huussese herrie Open or Close


    Bak Huussese herrie

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 43, nummer 2, 2018

    Huusse’ is altoos goed gewès’ vur ’n stevige bak herrie. En nie’ inkel ien figuurlijke zin. Lao’k beginne’ met de schutterèj die ok bütte’ ’t jaorlijke schuttersfeest ‘t gildekanon liet buldere’. Hele straote’ zaote’ op mòndagmèèr ien alle godsvroegte rechtop ien bed as Jaap Elings her en der ien Huusse’ nejje koninge’ en ouwe bekende’ üt bed schoot. En dan praot ik nog nie’ ins over ’t koningschiete’ eiges. Ien de kersenbongerd wier zoveul meugelijk herrie geschöp’ dur sprauwejagers, die de vliegende dieve’ van de Hedelfingers af moste’ houwe’. Dat gebeurde met brommers zonder knalpiep, rammelende busse’ en nog laoter met gaskanonne’. Mor ok de kerk droeg bej aon ’t kabaol. Zelfs de zondagsrus’ was nie’ heilig. ’t Geklep van de klökskes van de zusterskapel en ’t paotersklooster was heel fienekes, zeker ien vergelieking met ’t lujje van de klokke’ van de grote kerk. En d’r wier wat afgelujd ien Huusse’. ’s Mèèrs vroeg vur drie misse’, en ien de loop van de dag was d’r durdewèèks altoos wel ’n brullef’ of ’n begrèffenis. Um elf uur wier gelujd as d’r iemand dood was en um negen uur klonk de papklok: de herinnering aon de tied dat Huusse’ um die tied de poorte’ sloot. En vurral niet te vergète’: ’t Angelus um twaolf uur ’s middags en um zes uur ’s aoves. As misdienaor he’k geregeld aon ’t klokketouw gehange’, want dat verrekte Angelus was nog ’n heel herejee. De klok mos’ èrs drie keer over drie keer slaon en dan ’n volle minuut achter mekaor deur. En prebier as ’n klein kèrlje zo’n zwaore klok nao drie keer mor ‘s ’t zwiege’ op te legge’. ’t Angelus was oorspronkelijk bedoeld um de minsen op de velde’ en op ’t werk op te roepe’ tot ’n gezamenlijk gebed. En d’r waore’ nog veul meer vörme’ van geläärm ien ’n tied waor ’n auto nog ’n biezonderheid was. Carbidbusse’ met ouwejaor, de bel van de iezerboer ien de straote’ en de klepperman die met zien blèk ’n noodslacht aonkondigde. Zelfs ’n drääiörgel hörde je nog geregeld ien Huusse’. Mor ’t was wel herrie die de rust ien Huusse’ onderstripte.

    Echte herrie ha’j pas één keer ien de vier jaor de gemeenteraodsverkiezinge’. Heel Huusse’ wier dich’gepläk’. ’t Grote geweld kwam van alle wages die met knoepers van luidsprèkers alle aovende deur de straote van Huusse’ trokke’. Onbegriepelijk, niet te verstaon, mor wel ontiechelijk hard. De lèste keer da’k ’n verkiezingscaravaan dur Huusse’ zag trekke’, was toen Thé Geene de zwaon van de Westerbouwing had geronseld as stemmetrekker.

    Elk dörp zal zien eige’ herrie kenne’, mor ien mien belèving knalde Huusse’ d’r altied bovenüt.

  • Winkele’ ien Huusse’ Open or Close


    Winkele’ ien Huusse’

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 43, nummer 1, 2018

    Vroeger was ’t nie’ allemòl bèter. Wel gemäkkelikker. Nim now ’t bòdschappe’ doen. Op iedere hoek van de straot stoeng wel ’n soort-van-Piet-Jooste’. Wèj wònde’ op ’t Mariaplein en dan ko’j kieze’ üt de bakkerèj van Jan Lamers of ’t buurtsupertje van Hèrmse’. En die hadde’ ok altied alles. Vroeg je öm ’n päkske botter, dan kreeg je da’. Gin gezever over vetzure’, verzaodig’, vloeibaor, ongezoute’ of gezoute’. De enige keus die’j had was goeie botter of ’n päkske bleu band, zoas wej de Blue Band nümde’. Mè’ alle botter die tegeswoordig ien de schappe’ steet, zou Johnnie de Guns’ bekant zien hele winkel kunne’vulle’. En da’ gel’ vur alle artikele’. De buurtwinkel was ideaol: je kon tusse’ de middag rustig achteröm en a’j op zondag nog wa’ vergète’ had ko’j ok nog terech’. Prachtige winkels met op de teunbank ’n snèjmesjien, ’n wèègschaol en ’t grote boek waorien je alles op kon laote’ schrieve’. En verkeerd kieze ko’j dus nie’. Eiges zuuke’ hoefde ok al nie’. ’t Kon nie’ ins: a’j wa‘ vroeg, dan wier ’t ow aongereik’. Hoe mäkkelik wil ’t hebbe’?

    Vandaag de dag ku’j bej Broekman lunche’ en verköp de iesboer ok sükkelaoj. Die vrèmde combinaoties bestonde’ bej wies van sprèke al toen Huusse’ nog bej Duitsland hörde. De bakker verkoch’ ok beleg en bèj Jan Buurman koch’ je piepers per kilo en ’n stuk gebakke’ vis. Bej Alida Moorman ko’j vèrf kope’ en allerhande pille’. En as blaag kreeg je dan één (1) snüpke, aongebooje’ op ’n lèpel.

    Ik kom d’r op umda’k lèès wa’j ien deze tied allemòl mot doen öm vuurwèrk te meuge’ verkope’. Waor is de tied da’j nor Liefrink, de poppedokter gieng vör rötjes, die gewoon los ien de winkel lage’, nève’ wa’ simpele vuurpijle en voetzoekers. Meer keuze was d’r gewoon nie’. Jao, je kon ok nog ’n rölleke klappertjes kope’. Of gewoon losse klappertjes ien z’n rond döske. Tsja, ien deze tied ku’j alles kriege’. Tiendüzzendknallers, megastriekers, vuurfonteine’, chinees siergrèj, mor vraog mor ’s öm zoiets simpels as klappertjes…    

    steijntjes jan en anna winkelinterieur helmichstr arch hkh

    En a’j helemòl nèèrs mer terech’ kon, dan bood Steijntjes aon de Helmichstraot nog ütkoms’. Alles wa’j nie’ kon ète’ was daor te kriege’.

  • Smèrrige bus Open or Close

    Smèrrige bus

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 42, nummer 5, 2017

    Ik wier dur ’n bükske van Wim Daniëls onderlès wer herinnerd aon de meest vervèlende daag op de lèggere school. Vur ’t goeie begrip: ik von’ die schooltied ’n fees’. Vakanties waor gin eind aon kwam, messepötje op de spölplaots en ien strenge wienters slibbere’ op ‘n glèjbaon die almor langer wier. Rèkene’ en taol gienge’ mien betrekkelik mèkkelik af. Dat had wel tot gevolg da’k dur meester Janssen wier ütgekoze’ um misdienaor te worde’. Ien de drie hogste klasse’ van de lèggere school hè’k onder schooltied zwat iedereen die ien die tied doodgieng nor ’t ouwe kerkhof gebroch’. Mor ik was, as misdienaor dan, ok getüge op iedere brullef. Je zou onderhand dus dinke’ dat ’t altoos fees’ was op (en duk ok bütte’) school. Mor d’r zien ’n paor daag waorvan de griebels mien nog over de rug lope’ a’k d’r aon terugdink. Dat was as die smèrrige grieze (ien mien herinnering dan) bus op de plek kwam te staon waor now ’t gymlokaol van de Aloysiusschool steet. De schooltandarts. A’j wis’ dat ie kwam dan sliep je bekant al nie’ mèr. De gròtste belhamels wiste’ dan al te vertelle’ hoe je dör die beule’ tot bloedens toe wier gemarteld. Grote haoke’, grovve bore’ en ander gereedschap dat ien ’n timmermanskis’niet zou hebbe’ misstaon. Ik had één geluk: mien achternaam begon met ’n B, dus ik was althans bej mien ien de klas al snel aon de bört. Mor a’j toch Willemse’ hiette, dan ko’j de godsganse dag zenuwächtig zien totda’j eindelik met die grote kaort nor de bus mos’ lope’ vur de voltrekking van ’t vonnis. Verdove’ was d’r niet bej, erger nog: je kon volop meegeniete’ van ’t gejammer en gekreun ien de andere stoele’ ien de bus. Laoter begreep ik dat de èchte tandartse’ ok nie’ zo heel hoog opgave van de tandmonteurs ien de bus. Vrèmd genoeg hoefde niet iedereen üt de klas nor die bus. Wie verzekerd was (en dat was mor ’n inkeling) kon gewoon nor Jopie Berendsen die ien die tied nog ’t alleenrech’ had ien Huusse’. Ik hè’ wel ’s geprebierd um d’r ok op die manier onderüt te komme’. Mor toen mien um ‘n handtekening en de pepiere van thüs wier gevraog’, stoeng ik met de moel vol tande’. En nao al die jaore’ nog steeds, en nog wel met mien eige’ tande’! Misschien jüs wel dur die beule’ van toen.   

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.   

  • Twidde persoon meervoud Open or Close

    Twidde persoon meervoud
    Uit Mededelingen, Jaargang 42, nummer 4, 2017

    Dur Joop Brons

    Soms is Huusses as taol zelfs vur Huussenaore hoggere wiskunde. Vur sommige dinge’ hè’j ’n taoleknobbel nodig. De twidde persoon meervoud is ’n sprèkend vurbeeld, en dan hè’k ’t nie’ over een van de vörrige burgemeesters, die rond de eeuwwisseling zeg mor de erste Persoon van Huusse’ was. Tegeswoordig spöl ok de twidde Persoon al ’n hèvige rol ien Huusse’ as baos van de brandweer. En dat is dan nog steeds inkelvoud. Nee, as hier ik schrief over de twidde persoon meervoud dan bedoel ik ’t Huusses vur wat ien Hooghollands jullie wör genümd. Bej ons wör gillie tegen òllie gezeid. Of andersöm netuurlik. Wej hadde’ hier ’n blaosorkest dat ’t helemòl smèrrig miek, dur rond carnaval as Gillie vur Ollie dur Huusse’ te träöte’. Snappe’ gillie ’t nog steeds? Of bu’j de draod al ’n bietje kwiet? Toch kan ik ’t òllie niet duidelijker ütlegge’. En ’t lej nog iengewikkelder, want je kun ien ’t Huusses nie’ zegge’ ‘gillie vaoder’, mor wel ‘òllie bruur’.

    En a’j hier over andere minse’ pròt – en nim van mien aon dat Huusse’ op dat punt net zo’n stad is as ieder ander dörp – dan sprèke’ ze bej ons van zillie. Of van hullie, mor dat vül meer as ’n soort van roddele’. En zej is netuurlik ok toegestaon. D’r zien zelfs van die minse’ die hunnie gebrüke’: mor da’s now echt héél fout Huusses. A’j dat allemòl lèès, dan ku’j begriepe’ dat ok minse’ die gin dialec’ sprèke’ duk ien de war rake’ en praote’ over ‘hun zeggen’ ien plek van ‘zij zeggen’. Um kort te gaon: Nederlands is al iengewikkeld, mor Huusses is helemòl nie’ mèr te volge’. A’j d’r tenminste nie’ bun gebore’ en groot gebroch’.

    Eén geluk hebben wej. En dat is dat wej gin wullie, wollie of willie of andere onzin kenne’ vur wej of ons. Want op ons zien wej bar gek. Wej zien ummers nogal bezitterig aongeleid ien Huusse’. Onze moeder, onze Grad en ollie Bets, um mor ’s wat te zegge’. En netuurlijk hullie Piet. En laot al die büttestaonders mor näöle over da’ dialec’. Zegge’ gillie mor tege’ hullie: ’t kan wel krom zien, mor üteindelijk blief ’t wel òns Huusses. Dèh!

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  

  • Ienhoud Open or Close

    Ienhoud
    Uit Mededelingen, Jaargang 42, nummer 3, 2017

    Dur Joop Brons

    Eindelik ok ‘s ’n bietje aondach’ vur de ienhoud zulle’ sommige’ lèzers bej dit stukske dinke’. Want bej ons ien Huusse’ wete’ ze over ’t algemeen goed raod met ienhoud en zeker a’j met ’n paor maote’ aon de teek stao’ te pruuve’. Mor over die ienhoud geet ’t hier nie’. Ik hè’ mien d’r duk over verbaos’ hoeveul ütdrukkinge’ ’n dursnee Huussenaor kan gebrükke’ um ’n maot aon te geve’. ’n Vurbeeld. Aon taofel zei ’t jong tege’ zien moeder: ‘doe mien nog mor ’n klädje van die zoerekool’. En dat wil dan zegge’ ’n schep, en zeker gin bordvol. Met brood ku’j nog vul meer kante’ op. ’t Mèrs’ fatsoenlik is te praote’ over ’n bòtteram of over ’n snitje brood. ’t Wör al lastiger as wör gevraog’ um ’n stukske of ’n hoemp, want dan blief je lich’ met de krümmels zitte’.

    Soms zien verschille’ gevülsmaotig. A’j ’t over ’n lekker stukske meziek hèt, dan geet ’t over ‘n betrekkelik rustige geluidsproductie. Mar sprèk je over ’n hèvige drel meziek, dan is d’r èrder sprake van ’n flinke bak herrie. Ien ’t Huusses zien de ouwe maote’ ok nog niet helemòl ien onbrük gerak’. Ien de tuinbouw wör nog regelmaotig ien bunders gespraoke’. Tegeswoordig steet dat geliek aon ’n hectare, mor tweehonderd jaor terug had iedere streek zien eige’ maotvoering. Dat eigeste’ gel’ ok vur ’n mud, wat vandaag de dag geliek steet aon honderd liter.

    Ien ons städje zien veul begrippe’ over ienhoud nog overend gebleve’. Nim now ’n bäkske koffie, wat geliek steet aon ’n kömke of ’n pötje. Oud-burgemeester Harrie de Vries wilde ’t begrip “’n Bakkie doen’ (onder de koffie iets deursprèke’) ienvoere’. Da’s nooit echt Huusses geworde’. Effe’ ’n pötje doen ok niet trouwes. ’t Is aordig um te zien hoe ien ons dialèc’ bej maotverandering ok duk de klank verander: kom wör kömke, pot wör pötje en toet verander ien tütje. Nog één vaag ienhoudsvurbeeld. ’t Mik groot verschil of je ’n kiend of ’n bouwvakker um ’n vüsvol spiekers stuur…

    De enige die duidelijk maot wis’ te houwe’ was Alida Moorman vroeger. A’j ien hur winkeltje (’n mini-Kruidväätje) wa’ ha’ gekoch’ kreeg je durgaons wa’ te snoepe’. Ze stok de schep ien ’n pot snüpkes en rammelde daornao net zo lang met die lèpel tot ‘r nog mor één dröpke op lag.

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Mien opa Open or Close

    Mien opa

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 42, nummer 2, 2017

    Ik dink nog duk terug aon mien opa van moederskant. Toon Lippmann. Hej was de leste man die nog dur de gemeente Huusse’ wier betaold um met ’t blèk rond te gaon.
    Wat was ik trots as ik vanüt de schoolklas zien geklepper hörde ien de Doelenstraot.
    Heel Huusse’ lüsterde nor mìen opa as hèj aonkondigde dat d’r wer vleis te koop was ien ’t slachthüs wèges ’n noodslachting.
    Hej was ’t sociaole medium bej ütstek, lang vurda’ ienternet bekend wier.
    Hej verdiende zien geld as schoenlapper aon de Aoremse Poort, mor hej was zo druk met andere dinge’ dat ie vur ’t verzole’ hòs tied tekortkwam.
    Op zondag liep hej met ’n sjèrp dur de kerk as kerkagent. Hej was ginneraol van de schutterej’, waorbej hej as commandant bej ’t vindele’ met ’t aftelle’ steevast riep:
    En vur de driede maal. As klein kèrlje had ik trouwes de gròtste zörg dat hum wat zou overkomme’ bej ’t vuurvechte’.
    Misschien wel ’n bietje üt eigenbelang, want hej nam ok de tied um prachtige vliegers vur mien te make’. En ik mocht ien zien werkplaots lüstere’ nor kienderprogramma’s op de radio.
    Hej was altoos druk. Druk met Marjatta, waor hej mocht regissiere’. De hele familie spölde dan mee ien die stukke’ waorbej de zaol van Reintje de stadsschouwburg was.
    Ik kreeg as blaag van hum ok wel ‘s ’n klein rölleke, ik herinner mien nog mien toneeldebuut as brürreke van Maria Goretti.
    Hej was veurzitter van de dragersvereniging, waorveur hej bej iedere begrèffenis ien zien zwarte jas met ’n hoge zije mos’ komme’ opdrave’.
    Opa was altoos ien vur ’n geintje. As ie ‘s ’n keertje laot thüs kwam van ’n aovendje pruuve’ en mien oma zei d’r wat van, dan had hej zien verhaol al klaor.
    Op samenzwèèrderige toon prikkelde hej de nejsgierigheid van oma. “Ku’j zwiege’?” “Netuurlik”, zei zej dan, benejd wat d’r gieng komme’. “Hou dan de mond dicht”, en hej lachte zich verrèk.

    De stadsumroeper is geschiedenis, de kerkagent bestee’ nie’ mer en ok de dragersvereniging is ter ziele.
    Eiges is hej al meer dan vieftig jaor dood. Mor ien mien gedachte’ dink ik nog graag terug aon mien opa.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

    BlekToon LIppmann2

    Toon LIppmann134Umdracht 1945 vrouwen bew kopie

  • Plèkgek Open or Close


    Plèkgek

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 42, nummer 1, 2017humac

    Deze wèèk hörde ik bej de kassa wèr ’s de litanie van alle bönnekes die’j kun spaore’ ien iedere winkel. Spaor je vur de panne’, vur handdoeke’, ’n keer nor de Efteling of mo’j ’n zegeltje um zomar ’s lekker üt ète’ te gaon? Ik wor bekant plèkgek van al die acties. Vur messe’, vur glaswèèrk - je kun ’t zo gek niet nümme’. Ik dink dat ’t ien de aord van ’t beesje zit, tenminste de Hollandse en zeker de Huussese versie van da’ beesje. Ik kan mien nog heuge’ da’ mien moeder vroeger al druk ien de weer was met Castella-köpkes en de bonne’ op de pakke’ Radion. Op de botter zate’ zegels en ok met de DE-punte’ zien wej nog nooit op de koffie gekomme’. D’r wiere ok nog ‘s Persil-immertjes geknip’ vur ’t schoolreisje. Natuurlik moste’ de Sparzegels van Koos Hubers worde’ iengeplèk. Mor ’t hogtepunt van de Huussese spaorzin was ’n typische lokale actie üt de tied dat alle middenstanders in Huusse nog prima same’ dur één deur konde’. Dat waore’ de Humac-bönnekes. Humac stoeng vur Huissense Middenstands Actie, of iets wat daor heel dicht ien de buurt köm. As blage’ lette’ wej bej ’t bòdschappe’ doen d’r altoos verrèktes goed op dat we die zegeltjes ok echt krege’. ’t Was onze kermisvörziening. Vur ’n vol bükske kreeg je ’n tienrittekaort vur ’t schäötje of vur de kéékewallek, zoas wej dat ding ien goed Huusses nümde’. ’t Hele spul stoeng ien die tied nog op de Mèèrt en alle blage van Huusse’ stonde’ op die plèk ien dichte dromme’ te profitiere’ van de zünnigheid van hun moeders. A’k d’r aon terugdink waore’ die Humac-bönnekes eigenlik allinnig mor vur de blaag. Ik gieng d’r mee nor speciaole kiendervurstellinge’ ien Apollo en ok ien de Büttepoort was d’r van Humac-wège wel ’s wat doen vur de kiendere’. Of dat now heel leuk was, wit ik niet mèr. Ik zat achterien op de grond, want stoele’ en banke’ vur blaag was toen nog zund van de cente’. ’t Geluid was net zo goed as de kèrl hard kon praote’. En mien moeder zei toen al wel ’s dat ik niet wou lüstere’, dus heel veul he’k d’r nie’ van meegekrege’. Mar a’k now zo over prakkezier, zou ’t vur de middenstand van now ’n goed idee zien um nog ’s terug te griepe’ op die spaorzin om ’t volk aon Huusse’ te biende’. ’n Bietje Huussenaor blief ummers altoos en overal plèkke’.      .  

    Wat te näöle’’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.    

     

  • Lämpkes Open or Close


    Lämpkes

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 41, nummer 6, 2016

    De èrste bömkes he’k alwèr gezien, terwijl Sinterklaos de hakke’ nog nie’ ins goed en wel hè’ gelich’. Zien plèk is al iengenome’ dur zien Amerikaanse kloon, de kerstman. En a’j de aonkleding van de tuincentra mot geleuve’, dan staon wej aon de vuraovend van wer ‘s ’n barre wienter met heel veul snej en ies. Mar de kerstspöltuin ien al die winkels verköp ien feite niks anders dan opgeblaoze’ kunstgezelligheid. Beslage’ rütjes met ’n rändje kunstsnej op ouwerwetse mini-hüskes, nep-vürrekes en käärslich’ wekke’ de iendruk dat ’t vroeger allemòl zoveul gezelliger was. Mor ech’ veul bèter was ’t niet, he’k mien eige’ laote’ vertelle’. De beslage’ rütte’ kwame’ umdat ’t allemòl inkelglas was en umda’j met zien alle’ op ’n klütje zat. D’r wier ummers inkel gestok’ ien de hüskamer en verder brien allinnig op de keuke’ ’t fernüs. ’t Lämpke dat hier en daor brien steet ien gin verhouding met de lichtsnoere’ van soms wel düzzende lichtjes die’j vandaag de dag ziet. En dan praot ik nog niet ins over die kudde electrische rendiere’ die’j overal öm ’t hüs ziet. Käärse’ waore’ d’r vroeger wel, al riep de pastoor vanaf de prikstoel op öm toch vurral vörzichtig te zien. ’n Immer waoter bej de boom was de Sprinkler-van-toen.
    Die opgelegde zünnigheid miek Huusse’ nog ’n keer mee ien december 1973, met de oliecrisis. De benzine gieng op de bon. De gemeente von’ dat zillie ’t goeie vörbeeld moste’ geve’. En dus kwam d’r ’n lèvesgrote boom op de Määrt, mor dan zonder lämpkes. Ien plek daorvan wier de kerstboom dör drie schilders van Herman Jeurissen met twintig kilo vèèrf spierwit gemak’. ‘Dan liek ’t toch ’n bietje wienter’, zeie’ ze ien ’t gemeenthüs. Met zien drieën gienge’ met de muurvèèrf aon ’t wèèrk en aon ’t end van de dag leek ’t of d’r ’n klein snejbujke over de Määrt was gegaon. Huusse’ hiel wer ‘s ’n keer de vörpagina’s van alle krante’ met de èrste energiezünige kerstboom van Nederland.

    ’n Paor daag nao de Kerst wier de boom medeen wèr opgerümd. Mor zo geet dat altoos met alle bome’ die Huusse’ op de Määrt neerzet.

    ’t Duur nog ekkes, mor ik wuns ollie allemòl vas’ heel gezellige daag’.

    Wat te näöle’’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

     

    Foepgruun

    Bej de Stadsquiz van dit jaor is ’n gloednej woord aon onze Huussese taol toegevoeg’. ’t Is de Huussese benaming vur al ’t moderne ètesgrej, zoas gojibèès en guinoa, dat ien Hooghollands powerfood wör genümd. ‘t Woord wier bedoch dör ’t team van de Stichting Volkswagen. Foepgruun sprèk vur zich: twee goeie Huussese elemente’, die same’ iets zegge’ over stille krachte’ die schienbaor ien sommige iengrediënte’ zitte’ opgebörge’.

     

    )

  • Majje en Hajje Open or Close

    Majje en Hajje

    Dur: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 41, nummer 5, 2016

    Lao’we mekaor gin Mietje nümme’, mor a’j ien Huusse’ wòn’, dan krie’j duk ok ’n vörnaam die vur büttestaonders onbegriepelik is. D’r kan nog zo op ’t geboortekaortje staon da’ ze ow (vanzelsprèkend nao de hele litanie van alle heiligen vur de deupname’ – dus ienclusief Maria) Toon zulle’ nümme’, dan zal iedereen ow nog aonsprèke’ as Teuje. Iedere Herman ien Huusse’ geet dur ’t lève’ as Majje, al dan niet van Stef. Of netuurlik as Majje van Truj, waorvan de leste naam dan wèr afgeleid van Geertruida. Majje en Truj van Aolten wònde’ trouwes ien ‘t witte boerderejke aon de Nielant. En Truj zie’j dan wer terug ien Kaot (Kato of Catherina) en Truj, ’t carnavalsduo van Annelies Neyenhüs en Wilma Demon. Die lèste is ’n geval apart. Ze lit zich graag rèkene’ onder de Schippers (Demon vur de büttewach’) en zich met kroon toezinge’ Lang leve De Koning. Mar ze hiet netuurlik ’t Huusses Mins. Vurda’j ’t wit hè’j dus ien Huusse’ ’n iengewikkelde naam aon de kont hange’. En mèkkelik is ’t al helemòl nie’. Nim now Johanna, da’ wör ien goed Huusses veranderd ien Hanne, mor ok nog ’s ien Hajje. En Johannes wier Hannes, mor da’ kon èvegoed Jäjje worde’. Of netuurlik Jaonus, want welke carnavalist herinner’ zich now niet de buutreedner Jaonus Klaossen, die vanwège zien slèèg wereldberoemd was ien heel Huusse’.
    D’r zien nog twee dinge’ die opvalle’ aon Huussese’ vörname’. Op de erste plek is dat ’t gebrük van verkleinwoorde’: Mietje, Bernje, Theetje, mor ok Lieske, Tönneke en Nölleke. En dan he’k ’t nog nie’ ins over Betje, Itje, Nödje. Um over Liedje en Daatje nog mor te zwiege’. En dan ’t twidde ding. Iedereen ien Huusse’ beschouw zien familie as persoonlik eigendom. Dan hiet ‘t ònze Hentje en ònze Leedje, bejvurbeeld. En dat eigendom wör dur iedereen gerespectierd. Want ien gesprèkke’ geet ’t dan over ollie Graodus of ollie Wietje. Ok over ollie vàd en moed, trouwes.
    Kees wör ien dialec’ durgaons Knillis. Mor dan wèr nie’ a’j de vaoder was van de ouwe gemeentearchitec’. Dan hiette je Kees. En de architec’ eiges nümde je Jan van Kees. En Kees van Jan van Kees had ien feite niet ins ’n mer achternaam nodig. Want op die menier zo ko’j ’n vörnaam ok verhuussese’.

    Wat te näöle’’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    majje en hajje

     

    )

  • Wammòj? Open or Close

    Wammòj?

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 41, nummer 3, 2016

    Huusses wör, zo wier mien les’ nog wer ’s gezeid, gezien as ’n luie taol. Iedere Huussenaor sloek de helf’ van de letters ien. Ik vur mien zie ’t nie’ direc’ as lui, mor erder as mèkkelik. ‘Wat mot je’ klink ok nog ’s ’n stuk onvriendelijker dan ‘wammòj - um alles nog ’s extreem same’ te trekke’. Bej ons wör’ de leste letter nooit ütgespraoke’ as ’t nie’ ech’ nodig is. En da’ gif bej alle wèrkwoorde’ waor ‘je’ achter köm vur büttestaonders raore dinge’ as: ha’j, mo’j en ku’j. En ok as wej ik of wej gebrükke’ sloeke’ we duk letters ien. Mo’k bejvurbeeld. Mor ka’k kan now nèt nie’. Dan zegge’ we toch mor liever kan’k.  

    A’j da’ lui wil nümme’, dan mo’j da’ vurral doen. Ik vur mien zie’ ’t meer as: ’n goeie Huussenaor hèt aon ’n half woord zat.

    Dat eigeste snelle taolgebrük zie’j ok bej ’t meervoud van sommige Huussese woorde’. Nim now hüs. Bej ons zegge’ ze: één hüs, twee huus en één dag, twee daag. Waor de res’ van Nederland ’t hele woord langer mik, make’ wej inkel de klank langer. Of we verandere’ die klank: één hond, twee hund. En um ’t nog wat iengewikkelder te make’, zien d’r ok ützonderinge’: Blaag kan ien inkelvoud en zonder klankverandering ok as meervoud worde’ gebrük. Mor… blage’ wör ok gezeid ien Huusse’. Vurral ien bepaold zinsverband, köm de snelle versie wer um de hoek kieke’: da’ hebbe’ blaag gedaon. Mor ’t is dan wer wel: blagewèrk. Je ziet ‘t: ’t Vèèrg’ zelfs flink noadinke’ dan taoltje van ons. Dus kom bej mien nie’ aon dat Huusses ’n luie taol is.

    ’t Lüster ève’ goed heel nauw ien Huusse’. De ene ui is de andere nie’. Nim now: de luie köster verrekte ’t um de vüste te gebrükke’ um te lujje.

    En as we ’t over ui hebbe’, dan nümme’ we dat look.


     (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    Huus  2huus 
     Eén hüs  Twee huus

     

     

    )

  • Arendsoog Open or Close

    Arendsoog

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 41, nummer 2, 2016

    Lèze’ was leuk op de lèggere school, althans ik von’ ’t eiges één van de moiste dinge’ um te doen en te lere’. Mien opa was kleermaker, dus kreeg ik vur mien verjaordag ’n bükske van Pietje Prik. Mor da’ was ’n ützondering. Over ’t algemeen was ’t hèvig stichtelijke kos’ wa’j vur de kieze’ kreeg. Da’ begon al bej de erste communie met ’n kienderbijbel en ’t groot communieboek Bij Ons Thuis, alletwee üt de katholieke boekwinkel van Gèveling. Mor ik lustte alle letters rauw, dus ik verslond alles wat mien vur de oge’ kwam. En op school was ’t nao ’t lèèsplänkske ok medeen geloof wat de klok sloeg. Ik herinner mien de avonture’ van Kodjo, ’n bekeerd negerjöngske üt de rimboe van Afrika. Dat was ’n verhaol van missionaoris Bernard Eerden, die nog èèrs ’n vage link had met Huusse’. En Lazarus en de Rijke Vrek, ok al wer zo’n les ien braaf lève’ van de eigeste paotershand.

    En daor bleef ’t niet bej. Nim now Arendsoog. Dat was ’n regelrechte hit bej de jongens ien die tied. Bej de verkennerej wier ’t op kamp veurgelèze’ en van school wit ik dat ok meester Janssen d’r veul üt veurlas. Spannende cowboyverhaole’ üt ’t wilde weste’. Althans, dat doch je. Ien feite waore’ Arendsoog (de bejnaam van Bob Stanhope) en zien Indiaonse vriend Witte Veder hele nette katholieke kerls, die keurig op zondag tusse’ hun avonture’ deur nor de kerk gienge. ’t Pèrd Lightfeet wier dan vur de mis ekkes bütte’ vastgeknöp’. Arendsoog was ’n bedinksel van Jan Nowee die ien Aorem wíer gebore’ en nooit verder dan Den Haag is gekomme’. Ien feite wis’ Nowee helemòl niks van Arizona, ’t stukske Amerika waor ie altoos over schreef. Hej was ’n katholieke onderwiezer die d’r nog nooit was gewès’. Wat ie schreef over ’t woeste landschap had ie üt andere bükskes, zoas Winnetou.

    Ik zat ien de vijfde klas toen meester Janssen wer ‘s veurlas üt Arendsoog en de Goudkust. Halverwège ’t verhaol stopte ie en vertelde ons dat de schriever kort daorveur was dood gegaon. Kommer en kwel ien de schoolbanke’. Wej hebbe’ ien de klas ’n rozehüdje vur zien zielerust gebeeje’. Vervolgens gieng ’t verhaol verder, want ’t boek was gelukkig afgemak’ dur Paul Nowee, zien zoon. Mor nim van mien aon dat ’t wel effe schrikke’ was, vur ons blage’.


     (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

     

    arendsoogboekje12022016kl

    )

  • Sprütte’ Open or Close

    Sprütte’

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 41, nummer 1, 2016

    Waor vien’ je ien Huusse’ vandaag de dag nog ’n stukske sprütteland? Nèèrs mer. Hoogüt bej ’n volkstuinder. Misschien mor goed ok, want ’t plukke’ van sprütte’ was nie’ niks. Puur handwèrk! Ik had zelfs de stellige iendruk dat met de pluk wier gewach’ tot de snej dik op ’t land lag. En a’j de snej dan van de plant had afgeschöp’, zaote’ de sprütjes ok nog ’s met ’n flinke laag ies vasgevrore’ aon de plant. Met wante’ plukke’ gieng nie’, umda’j dan gin grip kreeg op de grünte. Dus stoeng je me’ tintelende vingers te blauwbekke’ op ’t land, want altoos wääide je de ieskouwe wiend um de ore’. Ik hè’ mien duk afgevraog’ wurrum d’r met de oogs’ nie’ wier gewach’ tot ’t däöide. Meugelik broch’ ’t grei bej bar weer meer op aon de veiling: ’t was ummers ’n wientergrünte.
    De sprütte’ wiere’ nao de pluk ien jute zakke’ gedaon. En dan was je d’r nog niet klaor mee. Half Huusse’ kan d’r over meepraote’ hoe ien de wienterdag ’s aoves op de keuke’ de sprütte’ moste’ worde’ schòngemak’. Iedereen had wel familie, vriende’ of buurluj waor je vur ’n paor cente per veilingkisje kon aonschuuve’. Want schòngemakte sprütte brochte’ per kilo nog veul meer op. Dan ko’j aon taofel onder ’t wèrk lüstere’ nor de radio, of nor de stèrke verhaole’ die wiere’ opgedis’ dur de schònmaakploeg. En ondertusse’ verdween de keukenvloer onder ’n dik dek van sprüttegruun. Mor ’t wèrk was zeker nie’ ongezellig: de hele aovend wier d’r koffie iengeschud en a’j nor hüs gieng wis’ je alle nèjs van Huusse’. En a’j geluk had, hörde je ok nog wat bakke’. Altied keurige möpkes, want niemand hòlde ’t ien zien kop um aon de keuketaofel ’n smèrrige bak te vertelle’. D’r zaote’ ummers altied wel vrollie bej. En ok tillevisie miste je op die aovende’ nie’, zeker nie’ toen Nederland nog mor één net had.
    Mor je kun je veurstelle’ dat d’r op zondag wel ’s vül dur deze of gene wier gekeke’ as d’r ’n kiend bej ’t wärm ète zei: “Ik lus’ gin sprütte’”. De blage’ moste’ ’s wete’ wat ’t vur erremoei ’t had gekos’ um die eigeste sprütte op taofel te kriege’.
     
     
    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    )

  • Paosavond Open or Close

    Paosaovend

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 40, nummer 5, 2015

    Ien Huusse’ lej ’n straot, waorvan de naam de mèrste minse’ vur raodsels stel’: Paosaovend. Wat mo’j ow eige’ daor now toch bej veurstelle’? Eén ding wi’k zeker: met Paose’ het de naam niks van doen. Now ja, zéker… Letterlijk verstaon wej onder paosaovend tegeswoordig de zaoterdagaovend vur Paosen en wurrum zou je ’n straot zo nümme’?
    Huusse’ ken nog zo’n naam met ‘n tiedsaondujjing: Tienmèèrrege’. Mor die naam is üt te legge’. ’n Mèèrrege’ is ’n maot: ‘n stuk grond da’j ien éne inkele mèèrrege’ kon umploege’. Gao’ d’r mor aonstaon. ’t Verschil tusse’ ’n ouwe luie boer en ’n jonge kèrl die van opschiete’ hil, kan dus flink verschil make’. En dat bliek ok. In heel Nederland golde’ eeuwe’ terug allemòl verschillende afmetinge’ vur ’n mèèrrege’. D’r ware’ stukke’, zoas ien Utrech’, waor ’n mèrrege ’n bunder groot was. Daorbej stok Gelderland mor schriel af. Hier was de mèrrege zwat de kleinste van heel ’t land. Mor um now medeen te zegge’ da’ ze op Tienmèèrege’ de tied hebbe’ zitte’ verdoen? De klei za hier wel wat vetter zien gewès’…
    Terug nor Paosaovend: ’n aovend is gin maot. Wat ku’j now ien ’s hemelsnaam ien ’t düster doen en dan bedoel ik netuurlek wèrke’.
    Nee, vur aovend mo’j ’n duik neme’ ien de taolgeschiedenis. Daorien ku’j terugviende’ dat ’n aovend meugelekerwies steet vur van de zon af, of nog meer precies: gelège’ ien ’t westen.
    En Paos dan, zul gej ow eige’ afvraoge’. Wel, Paos köm meugelek vanüt ’t Latijn, waor Pascua steet vur weide of ète’. Andere’ minse’ verwieze’ nor ’n pas: ’n dörgangsgebied of meer waorschienlijk ’n stuk grond met griendhout, zoas elze’ of wilge’.
    Kort gezeid: Paosaovend is ’n stuk wei of akker, gelège’ ien ’t westen. En dat klop dan ok wer, a’j op de kaort kiek: want Paosaovend lei westelijk van ’t centrum van Huusse’. En ‘t zou best wel ’s zo kunne’ zien dat ok Paosaovend wel tien mèèrrege groot is.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

    )

  • Ontdekking Open or Close

    Ontdekking

    Uit Mededelingen jaargang 40, 2015, nr. 3
    Dur Joop Brons

    De mèrste ontdekkinge’ ien de wereld zien dur meer minse’ gedaon. Duk tegeliek, gewoon umdat de tied d’r riep vur was. Bej mien ontdekking van de film (zestig jaor nao bruurs Lumière) lag dat wat anders. ’t Sprèk ien mien vurdeil da’k pas zes jaor was bej die gewaorwaording.
    Ik zat ien de èrste klas op de lèggere school, toen ik op ’n middag zag dat ien ’t lokaol ’t lich’ brien. ’t Was meteen zonneklaor wurrum. Vur de rame’ waore’ grote zwarte gediene’ gehange’, zodat ’t zonder de lampe’ stikdüster was. En ien ’t midde’ van de klas stoeng ’n vrèmde mesjiene met twee van die grote wiele’ d’r aon.
    “Kiendere’”, zei juffrouw Rouw, “wej gaon vanmiddag film kieke’”. Ze drääide ’t lich’ üt en ’t merkwaordige apparaot begon’ te zoeme’. Ik keek d’r naor en doch bej mien eige’: wat is daor now zo biezonder aon? Twee drääiende wiele’, ’n lämpke èèrs binne’ ien ’t ding en ’n raotelend bromgeluidje dat d’r üt kwam. Wiesneus as ik was, bleef ik naor die raore machine kieke’, want ik wou toch nie’ vur stom dur ’t lève’ gaon.
    Op zeker moment begonne’ de andere blaag ien de klas te lache’. Gelukkig niet um mien. Want toen had ik pas ien de gaote’ da’k nie’ naor dat zoemende drääiding mos’ kieke’ mor naor ’t witte schèèrm op ’t schoolbord. En ik mot zegge’ dat ’t ’n büttegewone ontdekking was, ok al was ’t ’n stomme film.
    ’t Was wèr ‘s iets heel anders dan de veurstelling die’j normaol op school meemiek: rèkene’ en schrieve’. En da’ alles met ’n kroontjespen, die gedeup’ wier ien ’t inkpötje. Inktvlekke’ die wiere’ opgezoge’ met ’n schoolkrietje. De kroontjespen wier afgevèèg’ aon de inktlap die mien moeder had gemak’ van ’n paor läpkes stof met ’n mooie knoop d’r op.
    Hoe dan ok. Ik was zo vol van die film dat wej thüs met sinterklaos ok ’n soortement toverlantéérn krege’. De film die d’r bej hörde, was ’n stripke van net dartig centimeter. De veurstelling duurde’ nie’ langer dan ’n minuut , mor ik hè ‘m zo duk op de deur van de vörkamer gezien da’k die film now nog kan drome’.

    Wat te nääole’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • De bewaorschool Open or Close

    De bewaorschool

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 40, nummer 2, 2015

    Geleuf spölde ’n grote rol op school, zelfs al op de bewaorschool zoas de Antoniuskleuterschool iendertied dur iedereen wier genümd. ’t Begon al met de zwartgeklede nönnekes met die grote witgerande kappe’, die vur de klas stoenge’. Zuster Makrina stòk ’s mèèrs de hand op, klingelde met ‘n belleke en riep dan: ‘éérbied’. Dan wier d’r dur al die 4-jaorige’ blaag ien kienderkoor gebeeje’. Dat was nog niks vergeleke’ bej de ‘moederoverste’ van de school, zuster Melitia. Die knöpte zo now en dan ’s mèèrs de rozekrans van d’r lange zwarte kleed. Die bidketting met veul meer dan vijf tientjes was zo zwaor dat ie daornao dur vier kiendere’ tegeliek mos’ worde’ vasgehouwe’. En ’t bleef niet bej vashouwe’: de hele rozekrans wier vervolgens afgegèspeld.
    Iedereen van ’n bepaolde lèèftied zal zich nog kunne’ herinnere’ hoe ien de wèke’ vur de Umdracht vol hartstoch’ sträöisel wier geknip’. Met ’n schèrreke wiere’ stapels pepier versnipperd, zodat de brüdjes ien de processie nie’ met lège hande’ zouwe staon. En had ’t lef nie’ um te grote pepierkrümmels te make’, want dan ko’j alles nog ’s durmidde’ knippe’.
    ’t Geleuf stoeng op de allerèrste plek, dan kree’j ’n hele hort niks en dan kwam ’t lere’. Nou ja, lere’ is wel ’n heel groot woord vur kilometers slingers pläkke’, dingskes ütprikke’ of mätjes vlechte’. En wie aon ’t gezag van de nonne’ tòrnde’ kon rèkene’ op straf. Wie ’t ech’ heel smèrrig had gemak’ wier ’n hortje opgebörge’ ien ’n donker hok aon ’t eind van de gang (wier mien gezeid, want ik het ’t eiges nooit mee gemak’). Vur de lichte vergriepe’ wier strafwèrk ütgedoch’: ’t zette’ van zoveul meugelik stripkes nève’ mekaor op ’n stukske pepier dat daorna nog kon worde’ gebrük’ vur ’t sträöisel of de slingers.
    Wej as blage’ geleufde’ dat die nonne’ best meer konde’. Nee: we wisten ’t zeker. Want zo now en dan wier ’t slot van alle kaste’ afgehòld en dan kwame’ de leukste spellekes, deuze’ met klei en mooie poppe’ te vurschien. Iedereen kon dan nor hartelust speule’. Dan kwame’ de zusters langs met ’n vrèmde kerl en die zag dat ’t goed was.
    ’t Hèt jaore’ geduurd vurdat ik ien de gaote’ kreeg dat ok ’n kleuterschool wel ’s bezoek kreeg van de onderwiesienspectie.
    Mar die goeie man had de rug nog nie’ gedrääid of al ’t spölgrei gieng meteen wer terug de kast ien. Dan wier de kleuterschool wèr ’n bewaorschool met als hoofdvak godsdienst.

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Huussese klörrekes Open or Close


    Huussese klörrekes

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, jaargang 39, nummer 5, 2014

    Huusses is ’n mooie taol vol kleur, bedoch’ ik mien onderlès’. En nie’ inkel de klankkleur, mor ok de Huussese ienvulling van de klörrekes. ’n Rooie ku’j nie’ inkel kenne’ aon zien oranje häör of aon zien linkse vörkeur, ’t kan ok ’n aonhanger van Jonge Krach’ zien. Vur blauw gel’ ’t eigeste: wie blauw is, zal zeker nie’ worre’ opgesteld ien ’t èrste van RKHVV. Witte wiev’ zien helemòl nie’ wit, nè’ zo min as ’n Huussese gèèle las’ hèt van gèèlzuch’, al is dat leste nie’ op vurhand üt te slütte’. Wie gruun praot, is nog nie’ meteen zo gruun as gräs. En let d’r op da’j met Huusses Dictee gruun met ’n lange uu schrief en brün met ’n korte ü. Over klanke’ en klinkers gespraoke’. En over de bejpassende verwarring.

    Ik kwam op de Huussese kleure’ aon de hand van de discussie over Zwarte Piet, waorien de tegenstanders ‘t wèr al te gries make’. Vur de blage’ is ’t allang gin boeman mèr, mor iemand die soms met de roe ien de hand ’t sträöigrej mot bewake’ tege’ bar vreche kiender’ en, geleuf mien: da’ zien onderhand de mèrste’. Dat die kèrl, die duk ok nog ’n dèrn is, gewoon zien kleur hèt gekrege’ umdat ie bej ’t grüsas van de kachel ien ’t nachtelijk düster zien wèrk mot doen wör wel héél gemäkkelik vergète’. Ik zou zelfs kunne’ zegge’: de blage’ meuge’ nog van geluk sprèke’ da’ Zwarte Piet met ’n roe verschien’, vur ’t eigeste geld had ’t ok ’n räökeliezer kunne’ zien.

    De tegenstanders hör je inkel over de kleur zwart, mor ’t vil mien op dat de feministe’ zich nie’ gruun en gèèl ergere’ aon ’t feit dat Piet van oudsher ’n kerl is. Ja, dat zelfs de vròllie – zeg mor de Zwarte Rieten – zich as manspersoon ütdosse’. Hoewel…, of zo’n maillot onder zo’n pofboks now wel zo mannelijk is, daor ku’j ok vraogtekens bej zette’. Mor dan kom je ok medeen aon ’t kleedje van Sinterklaos, dus daor kan’k bèter mor over zwiege’. Ik wil mor zegge’: a’j alles zo zwart-wit wil zien, dan lop je ’t risico da’j bont en blauw eindig.

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  

  • Typisch Huusses Open or Close

    Typisch Huusses

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 39, nummer 4, 2014

    Ik las lès dat aon de universiteit ien Nimwège’ wör naogedoch’ over de ‘Gelderse identiteit’. Da’s nè’ zoiets as studiere’ op de vraog of je van rège’ ok dreug kun blieve’. Is Huusse’ Gelders? Jao, mor inkel umda’ wèj toevallig èèrs tusse’ de Randstad en Duitsland wone’. Mor vur de rès’ hebbe’ wej volges mien èch’ helemòl niks mè’ Gelderland. Dur onze vurouders is d’r zelfs jaore’ tege’ gevochte’, dink nog mor ’s aon 1502. Ien dat jaor wou Karel ik-wil-nog-veul-meer-van-Gelre ok Huusse’ ienbosse’.
    En wat hèt Huusse’ now toch met Aorem of Nimwège’? Weinig. Tot vur tachtig jaor terug ko’j d’r amper of zelfs ginnins komme’. En dan praot ik nog niet ins over Wienterswiek of pakweg Hattem. Ze praote’ anders, ze geleuve’ anders, ze ète’ zelfs anders.
    En zelfs nog dichterbèj lei’ ’t gevüllig. De gemiddelde Huussenaor vien nog heel wat stevige dinkbeeldige dörpels op de weg nor Bemmel ien ’t zelfbenümde en dur Gelderland min of meer opgedronge’ Lingewaard.
    Dus nee. Pròt mien nie’ van typisch Gelders.
    Hèt Huusse’ dan vanwège’ historische bande’ meer met Duitsland, en Kleef ien ’t biezonder?
    Bu’j toch gek! Vur 1816 was Huusse’ ok allinnig mor goed öm de kas guns te spekke’ (vur zover d’r hier nog wat te haole’ viel). En as d’r al ooit iets van liefde was, dan is die sinds de oorlog en de verlore’ finaole van 1974 ok zo goed as verdwene’.
    Da’ onderzoek nor de Gelderse identiteit is studentevoer waor ik gin honger van krieg. Huusse’ hèt gewoon zien eige dinge’: lekker eigenwies en altied ien vur ’n feesje. Serieus ien ’t mekaor de kachel aonmake’ en ’t daorna afpruuve’. Gròts op de eeuwenoude gebrükke’ en ’t bedinke’ van nejje tradities. Huussenaore’ zien soms ommundig, mor altoos mundig genoeg as ’t zo ütköm. Ze praote’ dezelfde taol, ze begriepe’ en helpe’ mekaor ondanks alle verschille’. Huusse’ is ummers rood, mor ok blauw. Stads, mor ok Zands. 
    Nie’ gezoch’ Gelders, mor gewoon: typisch Huusses!

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  

       

  • Umtrekke’ en üttrekke’ Open or Close

    Umtrekke’ en üttrekke’

    Dur Joop Brons Uit Mededelingen, jaargang 39, nummer 3

    Paose’ en de Huussese kermis zien twee momente’ ien ’t jaor die durgaons bepaolend waore’ vur de aonpassing van de lokaole kledingvurschrifte’. Met Paose’ moch’’t zommerse grej wèr aon (’n bloot kleedje, hör ik sommige minse’ al zegge’). En vur wie de aondach’ niet inkel bej de plechtigheid van de mis bleef hange’, was de zondagse kerkgang op zo’n feesdag ’n waore modeshow van al ’t nejje zommergrej. Wèèr of gin wèèr. Kiepevel ’s aoves bej ’t Paosvuur, dat mor nie’ op wou schiete’, ’t miek allemòl nie’ üt.
    En met de Huussese kermis gebeurde precies ’t tegenovergestelde. De wienterjasse’ wiere’ wèr üt de motteballe’ gehaold, al liep ’t zweit tappelings langs de rug aj met de familie op ‘wärme kermiszondag over de mèèrt langs ‘t schäötje liep . ’t Was now eenmaol kermis, dus mos’ ’t nejje wientergrej getoond worde’ aon den volke. Dat zal ok wel de driefvèèr zien gewès’: ’n afgelaoje’ kerk of ’n druk kermisterrein waor iedereen kon zien da’j nej grej had.
    Kleding ien Huusse’. ’t Zondagse grej as afwisseling van de mesjèsterse boks. Want met wèrkklere’ ien de kerk, dat gaf gin pas. “Gao ow eige’èrs’’s vlug ömtrekke’,” kreej dan te heure’. Ömtrekke’. Ik wit niet of ’n now ’n samentrekking is van ömkleeje’ en aontrekke’, of dat ’n Duits resje is (umziehen), dat is blieve’ hange íen Huusse’. Feit is dat ’n typisch Huussese ütrdrukking is, die nog steeds wör gebrük’. Verkleeje’ was ’t ien ieder geval niet, want dat dee’ je inkel mè’ carnaval.
    Nog zo’n ütdrukking: “Ik mos mien eige’ helemòl üttrekke’ bej de dokter”. En dink d’r aon: met twee t’s. ’t Is ummers gin gimmestiek. 
    Da’ ömtrekke’ dü’ mien dinke aon ’n ander Huusses woord, of misschien is ’t bèter te zegge’’n woord dat hier goed bewaord is gebleve’: trèk. Waor heel Nederland praot over tocht, zegge’ze bej ons: hej steet op de trèk. Of gooi die deur ’s ien ‘t gat, want ’t trèk’ hier.
    Datzelfde woord köm je trouwes ok tege’ bej de Huussese Umdrach’. As ’t kanon hèt gebulderd, dan zegge’de minse’ tege’ mekaor: de processie trèk wer.
    De Umdrach’, ok zo’n ütgespraoke’ kans um ’t goeie grej wèr ’s üt de kast te haole’. D’r steet ummers genoeg volk nève’ de kant um te laote’ zien dat ’t ow zo slech’ nog nie’ geet. Al zou ik mien eige’ daor niks van aontrekke’…

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  

  • De kiendermaot Open or Close

    De kiendermaot

    Dur: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 39, nummer 2, 2014

    De wereld wör gedurig kleinder sinds je ’m as kiend ontdekte. Toen ik vroeger bütte’ met de kit kole’ mos’ gaon scheppe’ üt ’t kolehok, had ik altoos flink de jü ien. Niet ins zozeer vanwège ’t weer. Ien die tied, en vurral ien mien eigen belèving, snejde’ en störmde ’t ummers de hele wienter en ’t vroor ok nog ‘s dat ’t krakte’. Nee, waor ik tegen opkeek was die enorme kole’kit. Zwart, zwat manshoog en hòs’ nie’ te tille’. Nou ja, vur ’n männeke van ’n jaor of zeuve’, acht dan. Ik keek al aodemloos nor die kèrls van Bles die met hun zwarte gezichte’ zonder enige moeite lachend ’n mud kole’ op hun schouwers achterum brochte’. Kèr’, wat ware’ die luj stèèrk.
    En wat vül je ow eige’ dan besodemieterd as je jaore’ laoter ien ’n soortement museum wèr ‘s ’n kit ziet. ’t Was zo’n petieterig klein ding, da’k mien eige’ met terugwerkende krach’ schaam da’k toendertied lag te maauwe’ over da’ kole’ haole’.
    Mor achteraf bliek alles klein: de hüskamer waor wej spölde’, was met schuufdeure’ afgeslote’ van de vurkamer. Zo ko’j met weinig kole’ ’t ien hüs toch lekker wärm houwe’. En nim de enorme weckketel: ok die vil achteraf bar tege’. As blaag doch’ je nog dat daorien minstens vur ’n heel weeshüs en ok nog ’s vur de hele wienter wier geweck’. Niet dus. ’t Hüs van mien opa en oma, waor ze vroeger met zien twaolve’ sliepe’… Je snap vandaag de dag zwat niet dat ’t allemòl paste. Gemète’ nor die kiendermaot was de spöltuin achter de diek ’n plek waor je serieus gevaor liep te verdwaole’.
    Keek je vroeger nor de vuilnisimmer die Spitman iedere wèèk kwam lège’, dan ha’j toch de iendruk van ’n grote bak. Now wit je dat ie helemòl niks veurstelde, d’r kon zwat niks ien. Dat hoefde toen ok nog nie’. Minse’ wiere’ nog nie’ opgezaodeld met overbodige verpakkinge. Op alle flesse zat statiegeld en d’r was altoos wel hier of daor ’n mistvaolt’, ’n plüshoop of desnoods ’n vürreke ien de buurt.
    Je kun ow eige’ nie’ mèr veurstelle’ dat iedereen ’t tegeswoordig met zo’n mini-bäkske zou motte’ stelle’. Ik vraog mien eige’ wel af hoe de kiendere’ van now laoter op al onze bakke’, zakke’ en containers zulle’ terugkieke’. ’t Kan hòs nie anders dan dat ze zich ons zulle’ herinnere’ as enorme smèrzakke’.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.) 

    )

  • Slim en slok Open or Close

    Slim en slok

    Dur Jaap Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 39, Nummer 1, 2014

    Ien ’t Huusses ku’j soms dinge’ zegge’ die heel anders zien dan ze lieke’. Nim now ’t simpele woord slim. As Huussenaore’ tege’ ’n büttestaonder zegge’: “’t Is nie’ slim da’j gin Huusses kun”, dan bedoele’ ze nie’ da’j ’n stommerik bun. Althans niet zo direct… Slim is dan vurral bedoeld um te zegge: ’t gif nie’ da’j ’t dialec’ nie’ machtig bun.
    ‘t Is opnej ’n bewies dat ’n streektaol veul dinge’ bewaor üt ’n heel oud spraakgebrük. Vierhonder jaor geleeje’ wier ‘slim’ nog gebrük um te zegge’ dat iets scheif of schüns was. Umdat ien Nederland iets dat recht is, ok meteen as goed wör ervare’, kreeg scheif (lèès: slim) dus ’n negatieve bejklank. En da’s volges de Nederlandse taolbonze’ van Onze Taal van kwaod nor èrger gegaon. Gaondeweg wier de betekenis van slim zelfs slecht, verkeerd of gemeen.
    Bej ons ien Huusse’ wör ’t woord slim ok ien die betekenis gebrük. As d’r wör gezeid: hej is d’r slim aon toe, dan wör zeker nie’ gemeind dat ie aon ’t afstudiere’ is. Durgaons steet dat vur dat d’r iemand slech’ lig’, oftewel zwaor ziek is.
    ’t Is ’n iengewikkeld verhaol, dus ’t is nie’ zo slim a’j ’t twee keer mot lèze’.      

    Op de vraog um Huussese ütdrukkinge’ van ’n paor mònd geleeje’ kwame’ heel wat reacties. Vurral familietaol over ’t ète’. Daor kom ik ien ’n volgend stukske nog wel ’n keer op terug. Mor d’r was ok iemand die nümde ’t woord slok, ien de zin van: ’t touw hieng slok (slap).
    Ien tegenstelling tot slim köm slok niet üt ’t oud-Hollands. Slok wör vurral gebrük’ ien de oostelijke dialecte’ – um ’t wa’ kort dur de boch’ te zegge’: ien Overijssel en Huusse. ’t Woord köm nog ’n bietje terug ien sluik, van sluik häör. Op andere plekke’ wör slok ok nog wel gezeid um aon te geve’ dat iemand nie’ krachtig optreej: De baos is vuls te slok. Mor bej mien wete’ gebeur’ da’ ien Huusse’ nie’(of misschien wel nie’ mèr).
    De overeenkoms’ tusse’ slim en slok is ien ieder geval da’ ze alletwee (nog) nie’ ien ’t Rooie Bükske staon. En da’s nie’ slim.

    Wat te näöle’: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

     

  • Strükkele' over sträöisel Open or Close

    Strükkele' over sträöisel

    Dur Jaap Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 38, Nummer 5, 2013

    ’t Vierde Huusses Dictee lei alwèr achter ons. En ’t mot gezeid: ’t was nie’ mèkkelijk, mor wel heel ienteressant um te zien dat ’n volle zaol driftig mee zat te schrieve’. ’t Stukske over de nejje burgemeester was nie’ bedoeld um hur ’n oor aon te nääie’ as wel um ’t publiek op ’t verkeerde been te zette’. En dat lukte aordig. De mèrste luj strükkelde over woorde’ as sträöisel en joechjagge’. Dit was de teks’:

    ’n Vrouw as burgervaoder. Bèèter! Ik hed al gelèèze’ da’j hur um ’n bòdschap kun’ sture’. Onze moeders zeie’ ummers jaore’ terug al, a’j grünte’ of ’n stukske vèrrekesvleis gieng haole’: “en dink d’r um da’j um ’n bönneke vraog’”. Schuurmans is nog gruun ien Huusse’, mor ’t verschil tusse’ rooie’ en blaauwe’ lit d’r koud. Ze gee’ nie’ vur één klörreke. Wel vur twee huus’.
    As Marianne met ’n hupse ketting um de raod veurzit ien de Valöm, vil op da’ al die pòlletieke drääiers inkel kwatse’ en joechjagge’ üt ängs’ um straks onderüt te gaon. Die van ons zien Huussese gèèle, Zandse keievrèters, en d’r zit ’n inkele slaotkont tusse’. Die luj näöle’ bekant tot mèllekerstied over geld dat d’r nie’ is. Dan mo’j as burgemeester ’n echte baonevèègster zien.
    Ze mot mee ien die Huussese gebrükke’, die’j nèèrs anders vien’, zoas ’t vleiskeure’ en d’n èrste make’. En ze mot vurral deil ütmake’ van de schutterej: kieke’ nor ’t vindele’, ’t tèèrhüs aondoen en tusse’ de koninge’ dör ’t sträöisel bajjere’. Schuurmans wör gin beschèèrmheer bej de schutters. Marianne wör gewoon Sint Jänneke.

    Winnaores wier (vur de darde keer op rej) Dinie Nijenhuis-Berns en bej de groepe’ gieng de prijs naor de Bevelanders (vur de twidde keer).
    Stennis was d’r bej de ütverkiezing van ’t Huusses woord vur terras. De sectie Heemkunde had gekoze’ vur Büttezaol (iengezonde’ dur Annie Middeldorp-Jansen). ’n Woord da’ pas’ ien deze tied, waor de ene helf’ van de gaste’ binne’ blief zitte’ en de rest nor bütte’ geet um te kunne’ roke’. Mor met die keus was de (binne)zaol ’t helemòl niet ins. Massaol wier gepleit vur ‘züpstüpke’, ’n vondst van Lambert Nijenhuis. Üteindelijk liet de jury zich overtuuge’, met as gevolg dat Huusse’ nie’ één, mor zelfs twee woorde’ het vur ’t hooghollandse terras. Mar ’t moist van alles was netuurlijk dat d’r mar liefs’ 89 ienzendinge’ ware’ binnegekomme’. ’t Huusses lèèf’ en daor kunne’ we allinnig mor blej mee zien.

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.  

  • Husse’ en hangore’ Open or Close

    Husse’ en hangore’

    Dur Joop Brons
    Uit Mededelingen, jaargang 38, nummer 4, 2013

    D’r is genoeg van Huusses gruune woordenschat dat nooit ’t Rooie Bükske het gehòld. En dan bedoel ik vurral ütdrukkinge’. Wieshede’ die thüs aon taofel wiere gebrük’, duk um de kiendere’ aon die eigeste taofel de mond te snoere’. Op ’n simpele vraog as “wa’ ète’ wej vammiddag” ko’j ’n antwoord kriege’ waor je niks wiezer van wier: “Husse’ met lange stèèrte’”. Of a’j wer ’s wat kwiet was en je vroeg aon ow moeder wor je ’t zou kunne’ viende’, dan wier je ok op ’n dwaolspoor gezet: “Op zolder achter de put.”
    Bej ons thüs was nao ’n domme vraog steevas’ de ütdrukking te höre’: Je het ezels en hangore’. Mien moeder wou daor mor mee zegge’: klunze’ hej ien soorte’ en maote’. ’n Mooie kreet, zolang ’t mor tegen ’n ander wier gezeid.
    Zo wiere’ ien ieder hüshouwe’ wel dinge’ geroepe’, die je laoter wer gebrükte’ um je eige’ kiendere’ af te kunne’ troeve’.
    Enig verbaol geweld wier zonodig bej sommige ouders zo now en dan ok afgewisseld met ‘n meer hardhandig optreeje’. Ik hörde ooit ’n moeder tege’ d’r kiendere zegge’: A’j now nie’ snel de kieze’ op mekaor hou, dan krie’j ’n pak slaag da’j de twaolf apostele’ kun zien danse’. Ik kon mien toen lèvendig veurstelle’ dat die blaag niet ech’ verlège’ zate’ um zo’n bijbelse veurstelling.
    D’r motte’ ien heel Huusse’ veul meer van die gezegdes zien, die van vaoder op zoon zien overgegaon. Nim mor as vurbeeld: ik hè’ honger as ’n zaoddorser. ’t Zou toch eeuwig zund zien as die krete’ straks verlore’ gienge’. Durrum is de sectie Heemkunde op zoek nor dat soort opmerkinge’ en vurral die nog niet ien ’t Rooie Bükske staon, of al èèrs ien Huusse’ aon de muur zien gespiekerd. ’t Is gin zeik op de greep: je doei ’t nie’ vur niks, je bewaor ’n stukske Huusse vur ’t naogeslach’. Stuur ze op, gif ze deur of douw ze ien de bus bej de Historische Kring.   
    En vergèt vurral nie’ te komme’ op 21 november nor ’t jaorlikse Huussese Dictee ien de Büttepoort. Die aovend staon we ütgebreid stil bej ’t Huusses. De ‘nejje’ ütdrukkinge’ komme’ dan vurbej, net as ’n nej Huusses woord vur terras. Iedere zichzelf respectierende kroegbaos ien de kom het tegeswoordig ummers ’t meubilair op straot staon, vermoedelijk um te vurkomme’ dat ie eiges op straot köm te staon.
    Wie wit ’r ’n mooi Huusses alternatief vur ’t hooghollandse terras? ’t Moiste woord wör op 21 november bekendgemak’ en opgenome’ ien de volgende druk van ’t Rooie Bükske.

    Wat te näöle’ (of nejje ütdrukkinge’): Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Kienderfantasie Open or Close

    Kienderfantasie

    Dör Joop Brons
    Uit Medelingen Jaargang 38, nummer 3, 2013

    Kiendere’ lève’ ien ’n ’n heel eige’ dinkwereldje. En da’s mor gelukkig ok. Ik kende iemand die tege’ zien eige’ blage’ had gezeid dat Sinterklaos mor ’n bedinksel was van grote minse’, inkel bedoeld um ’t kleine grut de leste wèèke’ van ’t jaor zuut te laote’ blieve’. “En ow cente’ ien de tes te kunne’ houwe’,” docht ik toen bej mien eige’. Zo’n opstelling vien’ ik now ’n vörm van kiendermishandeling, pure diefstal van de moiste tied üt de jeugd. Mor lao’k vurral vur mien eige’ praote’: ik koester die herinneringe’ aon 5 december as ’n kostbaore schat. Ok al leek die sinterklaos meer op ’n oom en verrèkte mien tante zich zwart te laote’ make’. De cadeautjes waore’ niet groot, mor ’t fees’ was büttegewoon.

    ’n Kiend lit zich de fantasie nie’ lich’ afpakke’. Ik hè’ ’n nichtje die ’n hele bank vol poppe’ stoeng te dirigiere’ as was ’t ’n kienderkoor. En wie ken d’r gin blage’ die zich ienbeelde’ dat ze tusse’ allemòl lèège döös ien ’n volle winkel speule’? De mottekis’ bej ons op zolder was altoos wer goed vur ’n verkleedpartej of ’n toneelstukske. En welk jöngske is nog nooit Johan Cruijff gewès’? Kiendere’ lève ien hun eige’ wereld en daor ku’j bèter mor heel zünnig op zien.

    Soms zelfs is die fantasie te mooi um dur grote minse’ bedoch’ te worde’.
    Zo reej ik ooit met mien dochter achterop de fiets over de Eldense Diek, die ze ien Elden trouwes de Huussese Diek nümme’. ‘t Kiend praotte de godganse weg honderdüt. Mor opins wier ’t heel stil acherop. Gek van pèèrde’ zag ze ’n hings’ ien de wei onderaon d’n diek. Mien was ’t bees’ ok al opgevalle’, al was ’t mor umdat de hings’ zo zichtbaor ‘hingstig’ was aj mor kon dinke’.
    Mien dochter was dat opgewonde’ aonhangsel ok al opgevalle’.
    “Wacht ’s ekkes papa,” zei ze. “Dat pèrd daor krieg ’n veule’.”
    “Hoe kom je dor now wer bej?” vroeg ik d’r.
    “Dat kuj toch zien”, was d’r eigewieze antwoord. “’t èrste peutje is d’r al üt.”

    Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  • Pipo's schuld Open or Close

    Pipo’s schuld

    Dör Joop Brons
    Uit Mededelingen jaargang 38, nummer 2, 2013

    De blage’ van tegeswoordig wete’ nie’ mer wa’ speule’ is, hör je duk (vurral ouwere) minse’ zegge’. Ze zitte’ de godsganse dag achter ’n beeldschèèrm, zonder dat ze d’r weet van hebbe’ of ’t bütte’ now règen of snej’. “Da’was ien onze tied heel anders”, wör d’r dan achterop gezeid.
    A’j d’r over naodink, mo’j toegeve’ dat ’t jonge grei vroeger wel nor bütte’ mos’. D’r was gin tillevisie en nauwelijks tillefoon. Dus a’j mekaor wou sprèke’, dan zoch’ je mekaor op.
    Van de andere kant: je kon altoos stoepbande’. ’t Enige verkeer dat ik mien eige’ herinner was melkboer Jan Bouwmeister, met zien pèrd en wage’. D’r was dan wel gin tillevisie, mor ’t beslaon van zien hitje dör Jo Veenhüs, de smid, was op zich al ’n spannende vertoning.
    Of nim tolle’. Mo’j now ’s prebiere’. De kans is gròtter da’j eiges met de zweep krieg, omdat ’n tölleke now eenmaol zien eige’ weg geet, ongeach’ of daor now auto’s aon geparkierd staon. Mien opa miek ien die tied de prachtigste vliegers vur mien. ’t Bleef gedurig ’n gevech’ um de vlieger hoog te houwe’ en toch zoveul meugelijk briefkes langs ’t töwke umhoog te wèrke’.
    Voetballe’ of verstoppeltje speule’: ’t kon allemòl gewoon op straot. ’t Was ’n biezondere tied. Ik was zeker niet d’n enige die met ’n mes ien de tes nor school gieng. Alle jongens spölde’ ummers messepötje op de spölplaots.
    De ummekeer kwam met de tillevisie. Dappere Dodo en Pipo de Clown, die twee hebbe’ de blage’ van straot gehòld. Op woensdagmiddag dook je met ’n hele klüt kiendere’ èèrs ien de buurt nor binne’ vur ’t kienderürreke, dat trouwes hoogüt ‘n half uur duurde.Alle schoene’ wiere’ tege’ de klok van vijf ien de gang op ’n hoop gemieterd. ’t Magische ding wier aongezet en nao pakweg een of twee minute’ verscheen d’r ’n piepklein zwart-wit beeld ien ’n hele grote brünne kast. Wej smulde’ d’r van. En de kiendjes ien donker Afrika trouwes ok, want je kwam niet weg vurda’j ’n cent ien ’t missiepötje had gedaon. En da’s ien deze tied heel anders.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Huusses ien opmars Open or Close

    Huusses ien opmars

    Dör Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 37, nummer 4/5, 2012

    len tied van crisis kieke' minse' graag achteröm, figuurlik dan. Iedereen hèt 't dan over de goeie ouwe tied, mor vergèt de élend üt die daag'. 't Zien vurral de mooie dinge' die bejblieve'. Ok 't Huusses is, misschien wel um die reeje' met 'n opmars bezig. Dat zou je kunne' concludiere' üt 't grote aontal schrievers bej 't jaorlikse
    Huussese Dictee. Zwat iedereen ien de zaol van de Büttepoort schreef op 22 november mee en met minder ketsers dan vurgaonde jaore'. Hieronder de teks' van
    't dictee, waorien Diny Neijenhuis (losse schrievers) en De Smèrzakke' (groepe') zich liete' zien as de stèèrkste' onder de beste'.

    I Gin honger mer ien Huusse' De tied da'j ien Huusse' 's aoves met 'n lèège bük onder de dèèkes kroop is vurbej. De jaore' van 'n inkel snitje mè' wa' kaoie', 'n petieterig stukske wors' bej de boeremoes en tot snot gekòkte andievie zien geschiedenis.
    Ok de lookslaowt, 't breudje stip of 'n vrètsel smouzebone' zien al zwat vergèète'.
    II Tegeswoordig krüppe' ze bej mekaor aon 'n töffeltje en vrèète' zich 't mök aon büttelands grej. Middagèète' doen ze now 's aoves. En tusse' de middag zitten ze - afgaond op de naam - op het terras van 't clubhüs van St. Petrus en pruuve' van 'n glääske wien en 't goeie lèève'.
    III Now sleet de crisis wer toe. Mor Huusse' lit zich nie' gek make'. Honger was van eertieds. Gin koerkende mage' mer ien ons städje, en da' köm vurral dur de gemeente. Inkel al van 't idee um hier 'n bus aon dräödjes te laote' lope' het iedereen het heel Huusse' al gegèète' en gedronke'.

    't Gròtste probleem zat ien de 'lange' klinkers. Wa'j ien Huusse lang ütsprèk, schrief je met 'n dubbele klinker: dèèkes, èète'. Die aovend wier ok 't Huussese woord vur trolleybus. bekend gemak': Strükkelbus. De jury koos vur dat synoniem vur de draodbus, umdat d'r al 'n college over is gestrükkeld, 't hele proces bol steet van valle' en opstaon en de bus eiges nor verwachting strükkel over 'n meerdheid ien de raod. 't Woord wier verzonne' dur Sjaak Benders. Tot slot nog één vermakelik zinneke üt 't taolspel Tien vur Huusses: De venter trok zien rèègenjas üt en begon 't fernüs te potlooie'. Die wou ik ollie nie' onthouwe'.

  • Op ’t stüpke blieve’! Open or Close

    Op ’t stüpke blieve’!

    Dur: Joop Brons
    Uit Mededelingen, jaargang 38, nummer 1, 2013

    As je as kiend ’n bòdschap mos’ doen, dan kreej’ van ow moeder duk ’t advies mee: ‘netjes op ’t stüpke blieve’. Dat was mekkelijker gezeid dan gedaon. Ien ’t centrum van Huusse’ brok je ien die tied zwat de nek over de stoepen ien allerlei hogtes, met en zonder hindernissen en ien alle meugelijke bestarotinge. De ene stoep was ’n stoeptegel hoog en ’n krappe stoeptegel breed, ’n ander had inkel bej de veurdeur ’n soortement träpke en um de haverklap zat ‘r ’n rooster, waordeur spulle’ van büttenaf ien de kelder konde’ worde’ gelaoje’. Je kon toch ummers bezwaorlik met ’n mud piepers dur ’t hele hüs sjouwe’. En wat te dinke’ van de niet te onderdrukke’ drang van iedereen um de eige’ stoep af te schèrme’ me’ alle soorte’ hekwerke’. Ik kan me bejvurbeeld ’t kwartronde hek béj juffrouw Hulsman vur de deur nog lèvendig vur de gees’ haole’. Blief met al die ongein mor ’s netjes op ’t stüpke.
    De gemeente het bej één van de veule komplanne’ ’n end gemak’aon de Huussese stoepterreur. Inkel béj de Gelderse Gèvel ien de Langestraot is d’r, gelukkig mor, nog ’n ouwerwets stukse stoep bewaord gebleve’. Kiek mor ’s goed a’j ien de buurt kom.
    Hoe köm ’t trouwes toch da’j ien ’t Huusses de oe-klank net zo duk as onregelmaotig dur ’n uu-klank wör vervange’? Je praot hier van stoep, mor as verkleinwoord wör ’t ienins ’n stüpke. En dat eigeste gel’ vur snoep (snüpke), schoen (schüntje) of voet (vütje). En dat terwijl ien woorde’ as gruun en bruur altied de oe dur de lange uu-klank wör vervange’. En dan zien d’r nog gevalle’ dat ’n oe ’n oe blief: zoas boer en zien koeie’. En om ’t simpel te houwe’ zien d’r ok nog woorde’ die inkel ien ’t Huusses ’n oe kriege’, ik nüm stoemp, zoer en schoeks. En dan hè’k ’t nog nie’ ins nie’ gehad over raore combinaosies as gruunboer of poetsdükske. ’t Zal allemòl wel wat van doen hebbe’ met onze Duitse afkoms’.

    Mor, hoe dan ok: ‘t blief ’n heel gedoe mè die raore Huussese oe van ons.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Huusse' gasvrej Open or Close

    Huusse’ gasvrej

    Dör Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 37, nummer 3, 2012

    Al dukker hè’k op deze plek gezeid dat dialec’ ’n schatkis’ is vur ouwe woorde’.  De sprèèktaol lit zich lang nie’ altoos dirigiere’ dör bedinksels van bovenaf.
    En Huussenaore’ zien bovendien van hüs üt al vuls te eigewies um elke taolverandering klakkeloos te acceptiere’.
    En dat gel’ zeker vur straotname’.Nim de Paoterslaon, die ooit van overheidswege Kloosterlaan is gedöp’.
    Iedere Huussenaor zing’ over, en kus’ op de Paoterslaon, zelfs de iemport wit nie’ bèter as dat die romantische weg onder ’t kastanjeloof zo hiet.
    Ons städje is ok ien ’n andere betekenis ientusse’ gasvrej geworre’. Vroeger hiette’ de Pèperstraot officieel de Pepergas.  mor dat was kennelik nie’ netjes en deftig genoeg.
    ’t Eigeste gold vur de Hubertsgas, vördat ie ien de Bruinstraot wier veranderd. (’t Sträötje wier genoemd nor de familie Huberts die ien De Gelderse Gevel ’n brouwerej en daor tegenover café De Roode Leeuw had).
    Zo zien de gassen letterlik üt ’t straotbeeld verdwene’.  Net as trouwes de Damsteeg, die umwille van mojjigheid tegeswoordig Damstraot hiet. De Pèpergas wör dör ouwe Hüssenaore’ nog steeds zo genümd.
    Net zo goed as de Looveerweg nog as de Vèèrweg bej iedereen bekend steet.
    ’t Knienepäädje is (ondanks de bestraoting) nog steeds ien gebrük al wete’ ze ’t päädje op ’t gemeentehüs, dink ik,  nie’ ins te ligge’. 
    En toen zwat veertig jaor geleeje’ wier beslote’ um botweg alle straotnaambordjes ien te korte’ (echtwaor, met ’n iezerzaag) konde’ de bedinkers van dat raore plan niet meteen ok al die lange name’  üt ’t collectieve geheuge’ snejje’.
    Zo wör de Pastoor van Wijkstraot nog steeds zo genümd en allinnig de onwetende’ laote’ de pastoor valle’.
    De Dokter Bosmansstraot bleef ondanks de iezerzaag de dokter houwe’; üteindelik is met de nejbouw de dokter in de Bosmanshof teruggekomme’.
    Niet altied hebbe’ de ouwe name de slag um de eeuwigheid gewonne’. Nim de Hubertsgas en van recentere daotum de Leproseriestraot, verdwene’ um de besmettelikke naam.
    En misschien is ’t ok wel zönd dat de Sträötjes nie’ mer bestaon en dat de Steenstraot now Helmichstraot hiet, al wör de Gouwen Ingel aon die eigeste straot duk nog Reintje genümd, nor de eigenaresse van honderd jaor terug. Dat dan wer wel.
    Nog één dingske. De Bloemstraot is gebleve’,  al is t-ie verhüs’ van de Vicariestraot (de nejje naam) nor achter de Strüfstraot.
    Daor pas die naam bèter bej de Diepe, de Vlote en de Grote Bloem, al wör die leste dur heel eigenwies Huusse’ nog steeds Domineeswaoter genümd.

    Mog wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. 

  • Beschofte mundigers Open or Close

    Beschofte mundigers

    Dör : Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 37, nummer 2, 2012

    De Vara gebrük op tillevisie ’n aordige spreuk: ‘Blief verschillig’. Zo’n zegswies krijs’ as ’t waore um ’n Huussese ienvulling. Want nim now ’t woord onbeschof’. ’t Suggerier ummers dat d’r ok zoiets besteet as beschof’. Zo van: ik wier aongehouwe’ dur ’n barre beschofte kerl; hej spròk zelfs met twee woorde’. En wat ducht ow van onmundig? A’j bar onmundig rej, dan stao’j zo met auto en al ien de een of andere winkel ien Huusse’. Mor beteken dat dan ok meteen, da’j ok nog mundig kun sture’? ‘t Toppunt van Huussese keurigheid zou kunne’ zien: de hele raodsfractie bestoeng üt pure beschofte mundigers.
    Üt de Taalkalender van Onze Taal begriep ik dat ’t Huusses onderhand een van de oudste taole’ binnen ’t Nederlands mot zien. Zo wier in de Middeleeuwen in ’t hele land nog gespraoke’ over iezer. De merste woorde’ die tegeswoordig ’n ij-klank hebbe’, wiere’ eeuwe’ terug nog gebrük met ’n ie. Heel langzaam het ’t zichzelf beschof’ nümmende deil van ’t land die ie vervangen dör ’n ij. Bej ons  is de oorspronkelijke klank bewaord gebleve’. Vur de blage’ op school is ’t Huusses zelfs ’n mooi stukske taolgereedschap. Zo wier ons vroeger op de läggere school al geleerd dat a’j ien ’n woord ’n ij as ie kon ütsprèke’, da’j dan te make’ had met de zogehiete’ lange ij. Ien de merste andere gevalle’ wier ’t dan ’n ei. Nie’ bej alles netuurlik, want ’t mos’ ok wer niet te mèkkelik worre’.
    ’t Is opnej ’n bewies dat ’t dialect zünnig is op ouwe woorde’. Dat Middelnederlands klink ok nog deur ien ’n andere klankwissel die is deurgevoerd. Honderde’ jaore’terug wier overal ien ons land gespraoke’ over  üt en bütte’, mor de mundige taolwiesneuze’ hebbe’ dat verbèterd (of verbasterd, ’t is mor hoe je ’t wil zien) tot uit en buiten.
    Gelukkig zien wej ien ‘t Huusses (!) zünnig op onze ouwe klanke’. Al blief ’t wel onmundig moeilijk om ’t goed op te schrieve’.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

     

  • Lekker eigewies Open or Close

    Lekker eigewies

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 37, nummer 1, 2012

    Huussenaore’ zien van hüs üt eigewies, tegedraods of strups. Ze nääie’ ’t liefs’ hun eige’ näödje en as dat èèrs duidelijk wör, dan is dat wel met carnaval.
    Toen d’r ien de hele Betuwe nog gin mins naodoch’ over carnaval of vastenaovend, wier d’r ien Huusse’ al stilgestaon bej ’t begin van de vaste’.
    Dink mor aon ’t Ganstrèkke’ dat hier tweehonderd jaor geleeje’ al wier gedaon. Maor ok rüm daorveur, ien de zeuventiende eeuw, wier d’r al feestelijk stilgestaon bej vastenaovend.

    Op andere plekke’ ien Nederland wör ok al ’n mooi hortje carnaval gevierd, mor bej de èrste vörm van georganisierde zotternej ien Huusse’ wier niet nor die andere Nederlandse clubs gekeke’.
    De Kraonige Zwaone spiegelde zich veural aon ’t Rienlandse carnaval: de hele club op sjiek. Zelfs de witte ümonstering van de prins wör per traditie ien Duitsland geregeld.
    D’r is één ding waormee je ’n Huussese carnavalist büttegewoon tege’ de häör ien kun strieke’.
    A’j as volstrekte büttestaonder “Huissen Alaaf” roep’ (bej vurkeur ok nog mè’ de ui  van look), dan wit je zeker da’j ok bütte’ blief.Huusse’ rüp Helau, en ok dat is wèr van over de grens.
    Helau is met veursprong de ütroep die ien Duitsland ’t mèrs’ wör gebrük. Althans mè’ carnaval.
    ’t Zal wel te make’ hebbe’ met de Huussese eigewiezigheid en de eeuwenouwe bande’ met de Duitsers, dat nie’ is gekoze’ vur alaaf, da’j ien de rès’ van Nederland hör.
    Wat hèt dat ‘helau’ te bedujje’? Daorover zien de geleerde’ ’t niet ins. D’r zien d’r die meine’ da’ helau ’n verkorte vörm is van halleluja.
    Da’ past ien de dinkwies da’ carnaval hör bej ’t katholicisme: ’t is de vuraovend van de vaste’tied.
    Mor je hèt ok van die wiesneuze’ die geleuve’ dat ’t woord köm van Hel auf: lop nor de hel. En die ouwe kreet was dan vurral bedoeld um de kwaoie geeste’ en de wienter te verdrieve’.
    Meugelik hèt Huusse’ zelfs de eigewiezigheid van de Duitsers afgekeke’. Ok daor zien tal van varianten op deze carnavalsütting. Nim allinnig mor: Kölle Alaaf…
    Lao’ we d’r mor ’s rustig over naodinke’. ’t Duur’ ummers nog wel ’n mond of ach’ vurda’j ien Huusse’ wèr heel eigewies Helau mag roepe’.

    Huissen Helau

     

    prins

    Prins Joop d'n Houterige (1960-1962) ien 't smetteloos wit. Ok zien pak wier destieds ien Duitsland gemak'. Rechs bove' hum de onderkant van 't wape' van de Kraonige Zwaone (gemak' dör Kees Berendsen) compleet met de ütroep ":Huissen Helau.”
    Deze foto uit 1960  van Prins Joop d’n Houterige is de eerste officiële prinsenfoto van de in 1955 opgerichte Kraonige Zwoane. Meer foto’s uit de ‘oude doos’ van het Huissens carnaval kunt u bewonderen in de Kringcollectie van de sectie Beeld en Geluid en op de website van de Kraonige Zwaone; http://www.dekraonigezwaone.nl/index.php/category/59-oudedoos.

    (Nog wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..)

  • Strükkelhuusses Open or Close

    Strükkelhuusses

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 36, nummer 5, 2011

    t Huusses dictee van dit jaor zat wèr stikvol valkülle’ en taoldörpels, zoa’j hieronder kun lèèze’. Huusses schrieve’ is now eenmaol nie’ mèkkelik.
    Een van de gròtste probleme’ was de lang ütgespraoke’ klinker. Daorvan stoenge’ d’r ’n paor ien ’t dictee, zoas päädje, wèèrk, stèèke’, peeje’. Ien die gevalle’ wör de klinker dubbel gebrük’.  Lèès ’t nog mor ’s nao ien ’t stukske over de grünboere’van toen:

    Nor de veiling

    Toe’j nog op ’t Knienepäädje kon strükkele’ en op moelepote’ ien de zutzooi of ien ’t gräs terech’ kwam, waore’ veul van onze vurvaoders – vurmoeders hewwe’ kennelik nie’ –  aon ’t wèèrk op ’t land.
    Met de schöp wier de vurref gespaoid en met ’n schoeffel wier d’n oorlog verklaord aon ’t boch’, zoas kettingspolle’, kweeke’ en mèlstronk.

    D’r was altoos wel wat te doen: slaot stippe’, andievie stèèke’, peeje’ eene’, siepkes èrbèès plukke’, op d’n dèèl look schònmake’ of ’t blagewèrrek üt de bongerd jage’.
    En ien de wienterdag wiere’ ’s aoves rond ’t fenüs sprütte’ geschònd bej ’n smèrrig pötje moekefoek en ’n lekker pötje näöle’.

    As alles van ’t land was, wier ’t varse grei nor de veiling gebroch’. Dat kon toen nog. Now wör ’t misschien ’n määrt, waor büttelandse schrèèkers dinke’ geld te verdiene’ aon blèkgrei, zoas ouwe auto’s.
    ’t Enige dat dan nog wör dörgedrääid zien de kilometertellers.

    Nao ‘t dictee bleef d’r nog zat over um over te strèjje’. Nim slaot, waorvan ’t Rooie Bükske de ütspraak en de schriefwies dör mekaor gebrük. Je schrief ‘slaot’, mor je zeg’ ‘slaowt’. Zo is d’r nog wel meer Strükkelhuusses te bedinke’. Gelukkig was de jury büttegewoon mild. D’r is die aovend niemand gezak op ’t onderdeil plat schrieve’, laot staon plat praote’…

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • 't Huusses lief Open or Close

    ’t Huusses lief

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 36, nummer 4, 2011

    ’n Mins het veul onderdeile’ waorvan je amper wit waor ze heure’ te zitte’. Van ’n gajjer ku’j nog vermoede’ dat ie op de plèk van ’t gevrèèt zit.
    Maor hoe kuj now van de graot valle’ aj d’r niet ins op kun staon.
    En hoe gaoj op de hükke’ zitte’? Now is d’r gelukkig gin mins ien heel Huusse’ dat medeen de hükke’ üt de kas’ wil gaon haole’ as ie op de hükke’ (ok wel hükkes) mot gaon zitte’. ’t Zien ummers de hurken , ’n niet bestaond deil van ‘t lief. Hoe köm ’t dat ze ien Huusse’ sprèke’ van hükke? Dan dink mor wèr ’s aon ’t conservierende effek’ van ’t dialec’.Tweehonderd jaor terug spròk men nog van huiken ien ’t ABN. En ien Huusse’ wör de ui-klank duk ü. Zie brün, gebrük, schüns en sprütte’.

    Mor wie dink met deze regel (ui wör ü) ’t Huusses dictee te kunne’ winne’ köm bedroge’ üt. Want d’r zien zwat meer ützonderinge’ dan ’t aontal gevalle’ dat die regel wel klop’.
    Nim tuin, fluit, spuit en schuit. Met die leste ku’j mooi ’t schip iengaon, want ’t is welleswaor schuit, mor je èt beschüt.
    Nog ’n paor valkülle’ vur ’t dictee ien november. De oe wör duk ’n u-klank, mor dan met ’n lange uu: Gruun, zuut en bruur. Lekker mekkelik, dink je dan.
    Mor wat ducht ow dan van de volgende zin: Mien bruur krieg ’t zoer van dat gruunvoer.Terug nor de lichaamsdeile’. Aj de döppers of de lükke’ goed los hou, dan ku’j zien da’sommige schriefwieze’ simpel te herleie’ zien.
    Zo is ’t gin gres, mor gräs.’t Klink’ ’t eigeste, mor gräs is gruuner dan gres, za’k mor zegge’.
    Mor d’r is d’r straks niemand ien de zaol die ’n fout zal afstraffe’ met ’n schöp onder de klös of tege’ de knäök, zoda’j op moelepoten de deur üt mot.
    En je hoef ow eige’ zeker nie’ ien de wiek geschote’ te vülle’, want die he’j helemòl nie’. En a’j dan toch vül wor’, dan he’j gewoon te smèrrig gemak…

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.) 

    )

  • Stòt de miene mor um Open or Close

    Stòt de miene mor um

    Dör Joop Brons
    Uit Mededelingen, jaargang 36, nummer 3

    Dialec' is niet inkel 'n stukske cultureel erfgoed van 'n stad, dörp of regio, 't is ok 'n goeie bewaorplek van de Nederlandse taol. Heel duk dinke' minse' dat iets streektaol is, terwijl 't feitelik um officieel Nederlands geet. 't Zien mèrstal woorde' die ien de Ingelse störm, die gedurig over ons land wääi', ien onbrük zien gerak'.
    Sprèkers van 't dialec' houwe' graag vast aon die ouwe ütdrukkinge' en d'r köm mor mondjesmaot 'n nej woord bej. Vergeliek dat 's met 't Hoog Hollands, dan zie'j dat 't Groot woordeboek van de Nederlandse taol - de Dikke Van Dale - ientusse' is ütgegroeid tot drie deile' van samen 4464 bladzèj. En ieder jaor wör die woordelies' gròtter.
    Ien 't Huusses zien d'r vörbeelde' zat van geadoptierde woorde' en ütdrukkinge'. Nim zoiets as krang, wat gewoon Hollands is. En menigeen dink dat 'n knaos inkel ien Huusse' stèk, mor de knaas steet ok al ien die Hollandse taolbijbel. Allinnig: niet-Huussenaore gebrüke' die woorde' nie' (mèr). Die dinke' dat ze niet dör 'n knaos,mor dör 'n mug zien gestaoke'. 't Is 'n lang verhaol öm bèj de volgende ütdrukking te komme': Stòt de miene mor öm. Ien 't Rooie Bükske wör gezeid dat 't steet vur:
    Vör mien hoef''t allemòl nie' mèr.
    En opnej wier ik verras' dur de DvD. Daarien steet letterlik: "er een omstoten: een glas (borrel) drinken".
    Oorspronkelik zal dus met 'stòt de miene mor üm' letterlik bedoeld zien: Nim mor 'n borrel van mien, oftewel 'n rondje geve'. Mor èvegoed: 't is dus wel 'n zegswies van Hollandse bojjem ... Waoröm d'r zo'n verschil zit tusse' de twee betekenisse'? Daar ku'j inkel mor nor rikraoje'. Meugelik dat de verbastering ien 't Huusses d'r is iengeslope' durdat iemand de ütdrukking al te letterlik nam: Smiet die van mien mor öm: vör mien hoef 't nie' mèr, ofwel gif mien portie mor aan Fikkie. Eigenlik dus 't tegenovergestelde van wat op bladzej 2366 van de DvD steet. ..
    Van d'n andere kant: ien Maastrich' kenne' ze krèk d'n eigeste betekenis vur
    Sjöd miech nog eint in (zie de reactie van J. Elemans, hieronder). En ien dat verband stao'k niet te kieke' as oorspronkelik òk hier wier bedoeld: En gej geleuf da', De Huussese kreet wier vör 't èrs' gebrük' ien de twidde druk (al was 't gestencild) van 't Rooie Bükske (üt 1977).
    Naoderhand wier de ütdrukking ge-her-ientroducierd dur Jan Zweers ien zien brieve' vanüt St. Maarten, waor ie 'n hòtje gewèrk' het. De zegswies schöpte 't nog tot Plèkplaotje - de Blèkpraotjes die met de Huussese Dag dur de carnavalsvereniging wiere' verkoch'. En vandaag de dag ku'j 'm zien hange' bij de Gouwen Ingel, die autochtoon Huusse' nog steeds heel eigewies Reintje nüm.
    't Bord köm van de Vrienden van Huissen.
    Nog effe terugkommend op de vörrige aflevering (Schud nog mor 's ien), daor is 'n stukske üt weggevalle'. 't Verhaol gieng over de ütdrukking: Schud nog mor 's 'n pötje koffie ien. Dit hörde d'r nog bej: 't Pötje koffie is ien de loop der jaore' flink gemodernisierd. Koffie wör zwat dör niemand mer iengeschud üt 'n grote pot. Tegeswoordig wör ieder pötje apart gezet. Je kun kieze' üt capsules (honderd klörrekes) of pads (allerlej smake'). Ien dat opzich' was Huusse' zien tied al ver vörüt. A'j vroeger koffie zette', dan mos' je met de koffiemeule' ers' 'n loodje maole' en daornao ko'j opschudde' (!). En dan ha'j keus üt allerlej smake': Stèrke koffie, gewone koffie (al dan nie' met Buisman), gäötewaoter, slootwaoter, prut, klöts, lierenat, schöttelwaoter en moekefoek. Volges 't Rooie Bükske is dat leste afgeleid van 't Rijnlands. 't Is slappe, ouwe koffie waorbej steeds waoter wier opgeschud. De overeenkoms' tusse' de leste zeuve' smake'? De koffie is nie' te züpe'.
    En ien dat geval: Stòt de miene mor um. Mor dan èch'.

    Ienschudden (2)

    In Mededelingen van de HKH 2011 - nr 2 heb ik met belangstelling kennis genomen van een bijdrage van Jaap Brons over de uitdrukking Schud nog mor's ien.
    Uit Maastricht ken ik de zegswijze: Sjöd miech nog eint in, wat daar òòk kan betekenen: je kunt me nog meer vertellen!
    Wat ik hier vermeld, omdat ik Brons' verklaring van het woord schudden niet geloof.
    Hij zoekt die in het Kleefse Schötting, dat sluis betekent.
    En in sluizen wordt water geschut, net iets anders dan geschud, maar vindt Brons, in gesproken taal
    hör je 't verschil tusse' 'n d en t nie mer.
    Daargelaten of dat zo is, voor de herkomst van een woord is het verschil tussen d of t uitermate belangrijk.
    J. Elemans

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Schud nog mor 's ien Open or Close

    Schud nog mor 's ien

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 36, nummer 2, 2011

    Dialek' besteet niet inkel üt woorde' die anders klinke' dan 't Haarlemse dialek' (de fundiering onder 't ABN), mor ok de combinaosie van woorde' is zo now en dan 'n vörm van streektaol. Da' schoot mien te binne' toen ik lès' bej de grünteboer 'n Huussenaor hörde' zegge' over 't jongste kiend van zien zoon: "Hej is d'r bar gròts mee". Gròts is netuurlik afgeleid van 't Hooghollandse 'groots, trots'. Mor iedere stadse zal zegge' dat ie èèrs gròts op is en nie' mee. 'n Soortgeliek gemòjjek met veurzetsels zie'j ok bej gaon: "Ik gaoj op hüs op aon". Huusses is bes' lastig.
    En nie
    ' allinnig lastig, soms ok wel vermakelik. Mo'j 's ien de grote stad 't lef hebbe
    ' öm te zegge': Schud mien 's 'n pötje koffie ien. Dan bu'j d'r zwat zeker van dat de minse' zitte' te schudde' van 't lache'. De ömstanders zien ien hun eige' al iemand de koffiepot op en neer bewège' bove' 'n waoterput.Toch wör 't woord ienschudde' wel dukker gebrük, zelfs ien andere dialekte' . Hoe is dat schudde' ien deze vörm ien de taol terechtgekomme'? 't Mundartwörterbuch van Alois Puyn, zeg mor de Kleefse variant van 't Huussese Rooie Bükske, biedt misschien ütkoms'. 't Kleefse 'Schötting' is namelik 'n sluus die bej hoogwaoter 't waoter lit wegstrome'. len dat geval wör 't waoter 'geschöt'. Ik vur mien vien 't gin
    onlogische gedachte. Vurral ömda' zukke
    ' ütdrukkinge' van mond tot mond gienge'
    , want dan hör je 't verschil tusse' 'n d en t nie' mer. Dan blief netuurlik nog 't pötje. len 't Huusses wör da' woord te pas en te onpas gebrük: nie' allinnig bej koffie, thee of bier, mor ok bej kaorte', voetbalIe' of biljarte' .
    De etymologie, zeg mor de taolgeschiedenis, is d't niet bar helder over. Pot is kortweg van oorsprong 'n drinkbeker, 'n nap. Je kon d'r üt drinke'
    ,
    mor ok üt ète'. Nog wèr laoter wier de ienzet van 'n spelletje ien de pot gedaon, vandaor 't pötje kaorte' of biljarte'. Van daorüt is pötje verder ütgegroeid tot 'n bezigheid, die weinig mer met sport of ienzet van doen hèt: 'n pötje schandaole' bejvörbeeld.
    Binnenkort is 't wèr Paose'. Vergèt op èrste Paosdag nie' nor
    't Paosvuur achter d'
    n diek te gaon. De brandstapel wör aongestòke' op de Meulewei, nève de plek waor vroeger de Vürrekeskül was. Ok 't Paosvuur is nog steeds 'n traditie waor Huusse' bar gròts mee is.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Wie was Hanne? Open or Close

    Wie was Hanne?

    Dör: Joop Brons
    uit Mededelingen, Jaargang 36, nummer 1, 2011

    Stads praote' ien Huusse'. Jao, Hanne! Zo hiet 't motto da' dit carnavalsseizoen wör gebrük' dur de Kraonige Zwaone. Hanne is, zo steet ien 't Rooie Bükske, 'n meisjesnaam. Now is d'r de lèste jaore' ien Huusse' (bej mien wete') gin mins mèr iengeschreve' as Hanne. De naam is ien onbrük gerak'. len heel Nederland en België zien d'r nog mor paor dèrnjes die de naam Hanne met zich meedrage' . En da's te begriepe', umdat de naam 'n bejsmaakje hèt.
    Hanne was lange tied een jongensnaam,
    '
    n afkorting van Johannes. De naam is nog terug te viende' ien 't bejna vergète' woord hannekemaaier. Dat was 'n kèrl, die vanüt Duitsland nor Nederland trok' um daor gräs te määie'. len de achttiende eeuw kwame' d'r tiendüzzende over de grens um zo ien Holland 'n (dreuge) snee brood te verdiene'. Hannekemaaier was 'n samentrekking van 'n verkleinwoord van Hanne en määie'. Wurrum Hanne? Ze kwame' ien dienst op St. Johannesdag (St. Jan, 24 juni). len feite waore' die Hollandgänger, zoas de Duitsers ze nümde', de èrste gastarbeiders die ons land kende. Begin vörrige eeuw kwam d'r 'n end aon die jaorlikse trèk.
    len de loop der tied was
    'n hannekemaaier òk 'n synoniem geworre' vur '
    n lompe boer, 'n ongemanierde kèrl, 'n onbeschofte gast. Volges de Dikke van Dale (14e druk) wier Hanne zelfs ien de vieftiende eeuw al gebrük' um iemand as sukkel of 'n onnozele hals weg te zette'. En òk ien afgeleide' vörm wör 't d'r, vur iedereen die Johannes hiet, of d'r naor genümd is, d'r al nie' bèter op: hannessen, ofwel ommundig zitte' knooie', of òk wel dom praote'.
    Kortom: Hanne is zo
    '
    n bietje de historische vörganger van Gekke Henkie. Jao Hanne kuj dus vertaole' dur: Bu'j gek geworre'?

    Huusse' ken de naam Hanne nog inkel as vrouwenaam. Riet Slinkman hèt nog 'n paor jaor met carnaval ien de buut gestaon as Hanne en verder kwam de naam nog veur ien de Schümlèpelrapsodie van de Bietenrooiers (Hanne hèt 'n grieze onderboks aon). Ien de vörrige aflèvering wiere' 'n paor ütdrukkinge' genümd over keujes. Henk Arends reagierde dat zien vaoder vroeger de ongeliekheid ien de maotschappej beschreef met 't sprèèkwoord: "'n Vet vèrreke wit nie' da' 'n magere honger hèt."
    Die spreuk wier toen niet genümd. Moj' zo
    'n mooie ütdrukking dan mor laote' ligge?

    Jao, Hanne!

     (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Over Keujes en Vèrrekes Open or Close

    Over Keujes en Vèrrekes

    Dör: Joop Brons
    Uit Mededelingen, Jaargang 35, nummer 5, 2010

    Kort vurdat 't nèjje Rooie Bükske wier geprizzentierd, wier d'r 'n film gemak' um 't Huusses nog 's extra onder de aondach' te brenge' . Minse' op straot wiere' daorien gevraog' wat 'Hier geet gin zoeg dur 't hèkke" te bedujje' had, 'n spreuk die dur de Vriende' van Huusse' tege"n gèvel is gehange'. D't mèrste luj keke' daorbej of d'r waoter brien'. Nie' zo vrèmd trouwes, want ien Huusse' wone' mor zat minse' die t òk nie' precies wete'. 't Rooie Bükske hil 't op "Hier komt niemand weg zonder te betalen".
    De spreuk hieng jaorelang ien Herberg De Hoeve. Geert Schriever,
    destieds de ütbaoter, lei üt dat 't bord met opschrif' wier aongebooje' dur 'n paor klante' toen de dèèl bej 't café wier getrokke'. "Onze Jan zei altoos bej 't mieze': Hier geet gin zoeg dur "t hèkke', en hej bedoelde dan dat d'r niemand aon de kaorttaofel wier gemats'.
    Nor de herkoms
    ' van de kreet kuj allinnig mor rikraoje'. De een hil 't op dat d'
    r gin keuje kon ontsnappe' as de hekkes wiere' geplaots' um 't knorvollek de veewage' ien te drieve'. Wèr 'n ander zei da'j 'n keuje mor 'n kiereke rümte hoef' te geve' um 'rn weg te laote' lope'. De dikke Van Dale wies ok ien die richting; "Als het hek van de dam is, lopen de varkens in 't koren".
    Eiges hè'k nog 'n andere meugelikheid. len Huusse' wör inkel over 'n zoeg gespraoke
    ' as 'n vrouwelijk keuje' dat al 's gebig' hèt. len vèrüt de mèrste gevalle' hil iedereen 't op keujes en vèrrekes. Dat zou kunne' wieze' op nog 'n andere betekenis van zoeg: namelijk de kelderzoeg. As ummers zo'n zoeg al nie' mèr dur 'n hek wit te komme', dan gif dat wel aon da'j gin kans hèt um je lot te ontlope'.
    Wie
    't wit mag 't zegge'.
    Feit is dat keujes ien
    't Huusses dialec' dankbaor worre' gebrük' en misbrük: '
    n dom keuje' , ge kun van 'n keuje mor twee zejje' snejje' (je mot nie' 't onmeugelike vraoge') en keujesvange' (assistiere' bej de geboorte van bigge'). Heel anders is het stofvèrreke, waormee de stoffer wör bedoeld. Da's nie' exclusief Huusses, ok de res' van Nederland sprok ooit van 'n stofvarken vurdat de huulbèssem wier ütgevonde'.
    Mor aj ow eige
    ' ien de geschiedenis van 't woord keuje' verdiep'
    , dan zie je zelfs dat dit begrip ien 't hele land gangbaor was. Nog steeds schrief de al èrder genümde dikke van D. over keu ien de betekenis van vèrreke, en dan vurral as (klein) vrouwelik vèrreke. Overigens wier in de veertiende eeuw òk nog overal ien Nederland van 'verken' gespraoke'

     (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)

  • Käöbele Open or Close

    Käöbele'

    Dör: Joop Brons
    Uit Medelingen Jaargang 35, nummer 4, 2010

    't Is alwèr hôs drie jaor gelééje' da' wier gestemd over 't mèrs' populaire woord ien 't Huusses. Die verkiezing wier toentertied gewonne' dur "käöbele'".
    Da's zoiets as praote' zonder iets te zegge'; 'n gesprek zonder diepgang - ien Huusse' ôk nog wel 's kaltere' genümd.
    De herkoms' van käöbele' is niet moeilijk. 't Kan nie' anders dan dat 't wèèrkwoord mot zien afgeleid van 't Hooghollandse keuvelen: 't hebbe' over koetjes en kälfkes en bej vurkeur dur ouwe van daag'.
    Hoe dan ôk: käöbele' hèt gin vervèlende bejklank.
    Dat ien tegenstelling tot näöle', dat dur de mèrste minse' wör ervaore' as negatief. Näölers zien zeikers. Nog bèter: vervèlende zeikers. Wat opvil aon 't gebrük van de äö-klank (as freule ien 't Hooghollands) is dat die klank veul wör gebrük' bej 't produciere' van geluid.
    Gao mor nao: käöbele',
    näöle', täötele', träöte' en 't räökele' met 't räökeliezer ien de kachel. 't Schäötje (de drääimeule') liek 'n ützondering, mor iedereen die wel 's op de kermis köm die wit dat 'n schäötje zonder herrie onbestaonbaar is.Terug nor käöbele'. Ien Huusse' hèt Käöbel nog 'n andere betekenis. "t Was de bejnaam van Jo Hendriksen,
    de kapper tegenover de kerk. Bejname' wiere' ien 't Huusses duk en ten onrechte gezien as scheldname' . Mor ien feite was zo'n naam
    vurral nodig um aon te geve' welke Hendriksen je precies bedoelde. Hendriksen de Kapper kon niet, want die bestoeng al op 't Zand. En verder haj' nog Hendriksen de Stomerd en Hendriksen de Knaos, um mor 's wat vurbeelde' te nümme'. Jo Hendriksen hèt zien spore' ien Huusse' verdiend. Hej was onder meer veurzitter van de Huussese Damvereniging ien de tied dat grootmeesters as Raymond Saint Fort en Baba Sy üt de hele wereld ien Huusse 'kwame' um te damme'.Hej was ok de vaoder van Joop Hendriksen, die - want zo géét dat nou eenmaol ien Huusse' - de bejnaam moch' houwe', ok toen ie wethouwer wier. Zo ontstoeng d'r 'n college van burgemeester en wethouders ien de jaore' tachtig dat van alle taolvaordighede' was vurzien. D'r zat ummers zowel 'n Käöbel as 'n Schriever ien ons stadsbestuur.

    (Wat te näöle’? Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.)